خداشناسى مىباشد كه دين اسلام هم اگر گفتوگو در اين باب فرموده ، در همين رابطه بوده است .
هيئت و تعاريف و موضوع و اقسام آن
درباره اين علم پيشينيان تعريفهاى گوناگون نموده و در نقض و ابرام آن سخنان زيادى گفتهاند .
و ما فايدهاى نمىبينيم كه گفتارهاى پوسيدهء آنها را در اينجا نقل كنيم ، بلكه مىخواهيم تعريفى را كه دانشمندان اين عصر بر آن نمودهاند ، بيان نماييم و بهترين تعريفى كه بر اين فن شده اين است : هيئت علمى است كه در آن از ظواهر اجرام سماوى و نواميس حركات مرئى و حقيقى و مقادير و ابعاد و خاصيات طبيعى آنها ، بحث مىشود و بر پنج قسم منقسم است :
1 . هيئت كروى .
2 . هيئت نظرى .
3 . هيئت مكانيكى فلكى .
4 . هيئت طبيعى اجرام فلكى .
5 . هيئت عملى .
و موضوع اين علوم اجرام سماواتى است و امتياز آنها از يكديگر ، در نظر اهل فن وجدانى است .
توضيح : دانشمندان معقول ، دربارهء تمايز علوم ، گفتارهاى گوناگون گفتهاند و در آغاز كتابها اوراقى سياه و اوقاتى را تباه نمودهاند ! گروهى از آنها گفتهاند : تمايز علوم با « تمايز موضوعات » است - قول مشهور - . و برخى اين قول را رد نموده و گفتهاند كه با « تمايز حيثيّات » است - قول صاحب فصول - . و جمعى هر دو را رد نموده و معتقد شدهاند كه با « تمايز محمولات » است - قول شيخ محمد تقى صاحب حاشيه - . و اخيراً