گفتار سوم : هيئت ، تاريخ ، موضوع ، تعاريف و چگونگى ارتباط آن با اسلام
هيئت و تاريخ آن
پوشيده نماند « هيئت » دانشى است كه امروز در زبان پارسى بر آن « آسمانشناسى » گفته مىشود و از باستانترين دانشهاى كهن است و به جهت سابقهء تاريخىاش براى پيدا شدن آن ، نمىتوان تاريخ روشنى را قائل شد .
ولى آنچه از تاريخ فهميده مىشود آن است : اين دانش در زمان باستان نزد آشوريان و كلدانيان و فينيقيان و اهل مصر و هندوچين و ايران مورد توجه عميق بوده است .
فيثاغورث يونانى در سال 500 ق . م . در مدرسهء « كروتوناى » ايتاليا معلم رسمى اين دانش بود و نيز معروفترين مدارس اين دانش نزد قدما « مدرسهء اسكندريه » بوده است كه شهرياران « 1 » بطلميوس آن را تأسيس نمودند و در همين مدرسه براى « قياس
هامش
( 1 ) . بنا به نگارش تاريخ حكما چندين تن از دانشمندان يونان بطلميوس نام ، بودهاند : يكى بطلميوس غريب و ديگربطلميوس دلس و سومى بطلميوس قلوذى كه نزديك به صد و چهل سال قبل از ميلاد متولد شده است و اين مرد همان بطلميوس است كه هيئت قديم به نام او شهرت پيدا كرده است و كتاب مجسطى را تأليف نموده است و اين كتاب را براى آذريانوس يا انطونيس كه از شهرياران يونان بودهاند ، تصنيف كرده است و به همين جهت آنها را « شهرياران بطلميوس » مىنامند .