درختها و . . . دو امر متلازم و هر دو معلول علت واحدى است كه مبدأ و منشأ هر دو است يعنى : انكشاف تمام اسرار طبيعت براى نفسى كه با عالم ما فوق الطبيعه پيوند يافته است .
تكميل . . .
قريب به مضمون خبر مرقوم ، خبر ديگرى است در كتاب احتجاج و جلد چهاردهم بحارالانوار روايت شده از « ابان بن تغلب » كه حضرت صادق عليه السلام به اخترشناس يمنى فرمود : درجهء نور مشترى چند برابر نور قمر است ؟ گفت : نمىدانم ! فرمود : راست گفتى ! خوب پس بگو كه درجهء نور مشترى چند برابر نور عطارد است ؟ باز گفت نمىدانم . . . . « 1 » مؤلف گويد : از اين خبر هم چند نكته استفاده مىشود :
1 . تاريكى ذاتى و روشنايى اكتساب سيارات ، زيرا عطارد و مشترى و قمر را در رديف هم ذكر نموده و بين نورشان مقايسه كرده است و گفتيم كه مقايسه بايد بين امور هم جنس باشد . . . پس سه كوكب مزبور در تاريكى ذاتى و روشنايى اكتسابى مثل هم هستند و فرقى كه دارند در شدت و ضعف نور يا اختلاف شكل و حجم آنهاست - در امر اول از مسئلهء قمر نيز مطالبى مناسب اين موضوع ذكر شد - .
2 . نور مشترى در واقع خيلى بيشتر از نور قمر است ، هر چند در نظر حس ابتدايى نور قمر بيشتر مىنمايد و تقريباً نور مشترى نسبت به عطارد ! پس شريعت و فلسفه در اين مسئله با هم موافقند هر چند « حس » مخالف با هر دو باشد !
3 . بيان ترتيب افلاك است ، زيرا ترتيبى كه امام صادق عليه السلام در خبر مزبور درباره
هامش
( 1 ) . متن حديث : عن أبان بن تغلب انّ الإمام السادس جعفر عليه السلام قال للمنجم اليماني : كم ضوء المشتري على ضوء ، القمر درجة ؟ فقال اليماني : لاأدري . فقال أبوعبداللَّه جعفر عليه السلام : صدقت فكم ضوء المشتري على عطارد درجة ؟ فقال اليماني : لاأدري . . . . ( س )