سال هزاره هجرى ، مطابق نقل كتاب حدائق النجوم و غيره اين است : جميع سيارات ( غير از قمر ) در روشنى و نورانيت از خورشيد بىنيازند . « 1 » علامهء مجلسى در بحارالانوار و شيخ بهايى در حديقة الهلاليه از اخترشناسان نقل كردهاند : قمر امتيازاتى دارد كه در هيچ يك از كواكب نيست و مشهورترين آنها شش خاصيت است از قبيل : سرعت حركت و اختلاف شكل و اكتساب نور از خورشيد .
پس اكتساب نور از خورشيد ، مثل ساير خواص ، در نزد پيشينيان مخصوص جرم قمر بوده و هيچ يك از سيارات داراى اين صفت نبودهاند ، ولى به عقيده امروزىها تمام خواص مزبور ، بين تمام سيارات مشترك است و خلاصه آن كه همهء سيارات بالذات تاريكند و از خورشيد كسب نور مىكنند .
پس خبر مزبور ، به طور روشن ، مطابق نظريهء متأخرين است و دلالت دارد بر اين كه خورشيد از زيادى نور خود به ماه روشنى مىدهد - مطابق عقيدهء پيشينيان و متأخرين - و نيز ساير سيارات را از اضافهء نور خود روشنى مىبخشد - مطابق نظريه متأخرين - پس خورشيد مثلًا از خودش يك مقدار معينى به زهره نور و ضوء مىدهد كه جز خدا و اولياى وى كسى عالم به آن مقدار نيست . و « لوح محفوظ » مذكور در خبر ، كنايه از يك حقيقت نامرئى است كه در عالم وجود مخفى است و شمس ، بلكه همهء انواع موجودات از نور آن استفاضه مىكنند و شرح آن حقيقت را ان شاء اللَّه در كتاب ديگرى بيان خواهيم كرد . و همچنين « قمر » مقدار معينى نور از خورشيد مىگيرد ، و بالاخره مقدار نورى كه هر يك از سيارات از خورشيد مىگيرند - يا شمس از حقيقت وجود يا از شمس ديگر مىگيرد - در واقع محدود و معين است ، و البته علم
هامش
( 1 ) . اين درست بر خلاف آن نظريهاى است كه محى الدين و امثال او دارند و گويى كه پيشينيان بيش از دو قول نداشتند : يكى آن كه همه ، حتى ثوابت هم از خورشيد كسب نور مىكنند و ديگرى آن كه همه حتى سيارات - به استثناى ماه - از خورشيد بىنيازند ولى هيئت جديد راه معتدل را پيش گرفته و مىگويد : همهء سيارات نيازمند خورشيد و ثوابت همه بىنيازند . و اين همان نظريهء اسلام است . ( خ )