شمسى ماست . هفتاد هزار عالم هم عبارت است از يك سلسله نظامات شمسى كه به وسيلهء ترقى علوم و تكامل آلات و ادوات جديد ، كشف شده و عده آنها خارج از حد شمارش است و به همين دليل در لسان شرع بر حسب اختلاف مقامات ! به طور مختلف بيان شده و در همه جا مقصود مبالغه در كثرت بوده نه بيان عدد واقعى و آمار حقيقى ! و اين كه فرمود : « تعداد آنها بيش از جن و انسان است » مبالغه در كثرت و به منزلهء اين است كه فرموده باشد : بيش از آنچه ديده مىشود و ديده نمىشود !
مقالهء ششم
در كتاب بحارالانوار و فرج المهموم است كه على بن حسين عليهما السلام به منجم فرمود : آيا مى خواهى تو را دلالت كنم به مردى كه از وقتى كه پيش ما آمدهاى ، چهارهزار عالم را گردش كرده باشد ؟ الخ . « 1 »
مقالهء هفتم
در كتاب « شيخ ابى ليث سمرقندى » خبرى از حضرت رسول صلى الله عليه و آله است كه فرمود :
خدا را هيجده هزار عالم است كه دنيا از مشرق تا مغرب ، يكى از آنهاست ! و در كتاب
هامش
( 1 ) . متن خبر : إنّ الإمام الرابع علي السجاد عليه السلام قال للمنجم : هل أدلّك على رجل قدمرّ منذ دخلت علينا في أربعة آلاف عالم ؟ إلخ . ( س )