مسئلهء چهاردهم : در تعدد عوالم و نظامات
پرسش : به عقيدهء دانشمندان عصر حاضر ، همه نجوم ثابت با اين كثرت و دورى از خورشيد هر يك به طور مستقل خورشيدى بزرگ هستند . و در گرد هر يك از آنها سيارات بزرگى - خيلى بيش از سيارات شمس ما - دوران دارد . و شرايط اراضى آن سيارات ، اجازهء تكون حيوان و نبات و حركات آنها را نمىدهد . . . آيا شرع مقدس اسلام را در اين موضوع نظريهء موافق دارد يا مانند پيشينيان با آن مخالفت كرده ؟ يا همچو شرايع ديگر ساكت است ؟
پاسخ : در اين كتاب به طور مكرر اشاره نموديم كه مطابق نظريهء حكما و فلاسفهء قديم ، عالم فيزيكى عبارت است از كرهء واحد متشكل از سيزده كره كه نُه تاى از آنها « افلاك كلى » و چهار تاى آن عبارت از طبقات « عناصر اربعه » است . و زمين ما - كه يكى از طبقات عناصر است - مركز تمامى حركات و نقطهء مستقر در وسط عالم فيزيكى و پيچيده و احاطه شده به دوازده كرهء ديگر است - چنان كه در شكل شمارهء ( 1 ) گذشت - و نيز مطابق عقيدهء پيشينيان كواكبى كه ما « ثوابت » مىناميم ، اجرام عظيم تاريكى هستند و تمامى آنها از خورشيد ما كسب نور مىكنند و همهء آنها در صفحه فلك هشتم قرار دارند و در فلك نهم هيچ جرمى نيست و از اين جهت آن را « فلك اطلس » ناميدهاند ، چه نه اسمش را نقطه و نه جسمش را نقشى است ! و دلايلى