اين دليل بر اين است كه تغييرات و انقلاباتى در آن حادث شده و به طور حتم ناشى از طوفان و بخارات و باران و امثال آن بوده است . به عقيدهء بعضى از حكما اين حالات از تأثير خورشيد نبوده ، بلكه ناشى از حرارت خود مشترى است و تغييراتى كه در بخارات سطح آن حادث مىشود بسيار زياد است . حتى ديده شده است كه يكى از اقمار در عقب آن پنهان شده و باز نزديك همان محل پيدا و آشكار گرديده است .
اين قسمت هم ناشى از تمدد و كشاكش كرهء هوا يا بخارى است كه محيط بر مشترى است و نواحى خط استوايى اين سياره از ساير سطوحش روشنتر است ، و گاهى حلقههاى غير ثابتى بر سطح آن مشاهده مىشود كه حدود آنها واضح نيست ، ولى به طور كلى رنگ آنها كبود است و به سهولت از رنگ جرم خود مشترى تميز داده نمىشود .
دانشمند مزبور دربارهء « زحل » مىگويد : به عقيده « هرشل » اين سياره داراى كرهء هوايى و فصول آن شبيه فصول مريخ است . و نيز در باب طيف سيارات بنا بر رصد « سكى » و « جانس » ، وجود بخار آب را در مشترى و زحل - هر دو - تأييد كرده است .
او در رابطه با « مريخ » در كتاب النقش فى الحجر مىنويسد : در اطراف هر يك از دو قطب آن قطعهاى سفيد ديده مىشود كه در تابستانها كوچك و در زمستانها بزرگ مىنمايد - تابستان و زمستان خود مريخ - و چون مساحت يكى از آن دو قطعه وسيع مىشود ، مساحت ديگرى تنگ مىگردد ، درست مانند برفهاى قطب جنوبى و شمالى زمين .
باز دربارهء « مشترى » مىنويسد : حلقهها و خطوطى كه بر سطح مشترى است ، ابرهايى است كه اطراف اين سياره را فرا گرفته و چون جرم سياره از ميان آن ابرها نمايان است ، ابرها به شكل حلقه به نظر مىآيد ، و علامتهايى كه در آن ديده مىشود بر يك حال ثابت نيست ، بلكه زود به زود تغيير شكل داده و جمع و تفريق ، باز و بسته ، گسيخه و پيوسته مىگردد ! درست مثل ابرها كه در فضاى هواى زمين ما ديده مىشود .
اسلام و هيئت (فارسى) — صفحة 373
مساهمون: خسرو شاهى
ص٣٧٣