فرهنگى - اسلامى به وجود آيد تا اسلام را آن طور كه هست ، نه آن چنان كه دشمنان دين معرفى كردهاند ، بفهمند و بشناسند » .
ايشان در جواب فرمودند : « اين كتاب نيم قرن پيش چاپ شده « 1 » و من پس از آن ، در كشفيات جديد نيز تحقيق كرده و آن چه را به دست آوردهام در حاشيهء نسخهء چاپى آن ، به طور نامنظم يادداشت كردهام تا آنچه به دست مىآيد در يك جا جمع شود و اگر خداوند توفيق طبع جديد كتاب را به من داد ، از آنها استفاده كنم ، ولى ، كار بسيار مشكلى است كه من به علت پيرى و ضعف و كسالت و اشتغالات گوناگون و كارهاى زياد ، موفق به آن نشدهام ، و كسى را هم سراغ ندارم كه بتواند اين كار مشكل را كه نيازمند صبر و حوصله و فداكارى و وقت فراوان است ، انجام دهد ، تا نسخهء آماده براى چاپ را به شما بدهم » .
گفتم : « اگر خود من مورد اطمينان شما باشم براى اين كار آمادهام » .
* * * اين سخن در استاد تأثير كرد و به خادم خود امر فرمود كه كتاب را بياورد و من وقتى كتاب را در دست خود ديدم ، نزديك بود از شادى پرواز كنم ! چون يكى از آرزوهاى ديرينهام ، پس از مدتها انتظار تحقق مىيافت . نسخهء كتاب را باز كردم و وقتى صفحات آن را ورق مىزدم ، ناگهان ديدم كه حاشيههاى كتاب مملو از نوشتهها و يادداشتهاست و گاهى كه حاشيهء كتاب بر موضوع مطلوب كفاف نداده ، از يك يا چند ورق سفيد براى نوشتن مطلب جديد استفاده شده است .
در اين هنگام من احساس كردم : مسئوليتى كه به عهدهء من آمد ، جداً بزرگ است و انجام دادن آن محتاج كار و كوشش مداوم و طولانى است ، براى اين كه كتاب به طور كلى به هم خورده و در واقع كتاب ديگرى غير از اولى شده است . به ضميمهء آن كه طبع
هامش
( 1 ) . در تاريخ كتابت اين مقدمه . . . و اكنون زمان آن نزديك به يك قرن است .