در ترجمهء هيئت « فيلكس ورنه » آمده است : روشنايى ماه آميخته به حرارت خفيفى است و حكماى گذشته منكر اين حرارت بودند ، ولى متأخرين به وسيلهء تجربيات و معلوماتى كه ابزار جديد آن را كشف كرده و آراىشان به وجود آن استقرار يافت ، گفتند كه ماه علاوه بر نور خود ، حرارتى نيز براى ما پخش مىكند .
مؤلف گويد : فقط دو نفر هستند كه بر همهء حكماى قرون گذشته سبقت گرفته و به حرارت درونى و اشعه قمر معتقد بودهاند :
اول : حضرت على بن موسى الرضا عليهما السلام است كه فرمود : « خورشيد و ماه دو آيتند ، روشنايى آنها از نور عرش و حرارتشان از آتش دوزخ است » « 1 » شرح اين حديث عجيب در مقالهء پنجم از مبحث اول از مسئلهء صفات خورشيد گذشت . ( رجوع شود ) .
ما مكراً در اين كتاب گفتهايم علت اين كه حكماى مسلمانان توجه به ظواهر اين اخبار نكرده و يا آنها را از معانى حقيقى خود منصرف ساخته و معانى نامناسب ديگرى موافق سليقهء خود براى آنها تراشيدهاند ، اين است كه : از طرفى اقوال ائمه عليهم السلام به طور كلى همه ديدگاه خاص و رأى محض است ، و فقط به اعتماد انكشاف حقايق كه به وسيلهء وحى و الهام در نزد خودشان مكشوف مىشد ، به ذكر اصل مطلب قناعت جسته از بيان دليل و برهان و فلسفهء آن خوددارى مىكردند ، و از طرف ديگر بسيارى از مبانى فلسفهء قديم در ظاهر با احاديث و اخبار توافق نداشت و چون حكما مىديدند دلايل و براهين فلسفى با ظواهر اخبار منافات دارد و دلشان هم گواهى نمىداد كه از براهين و دلايل منطقى ! خود صرف نظر كنند ، ناچار يا دست از ظواهر اخبار برداشته و آن را « طرح » مىكردند و يا مرتكب تأويل شده و مضامين اخبار را با آراى فلسفى خود توجيه و تفسير مىنمودند !
هامش
( 1 ) . متن حديث : عَنِ الإمامِ الثامِن عليّ بن مُوسى الرِضا عليهما السلام فإنّه قال : « الشَمسُ و القَمرُ آيَتانِ إلى قوله عليه السلام - وضوؤُهُما مِننُورِ عَرْشِهِ و حَرُّهُما مِن نارِ جَهَنَّمَ . . . . ( س )