بعضى ظلمانى تصور كردهاند ! همچنين در وحدت و تعدد و ساير اوضاع آن اختلاف نظر زياد است ، و ما اكنون از ميان همهء اين امور ، سه امر مهم را انتخاب كرده به شرح و توضيح آن مىپردازيم .
امر اول : وضع و موقيعت ماه و فلك آن نسبت به ساير ستارهها و افلاك
اغلب دانشمندان و حكماى پيشين معتقد بودند كه جرم ماه كوبيده و تثبيت شده در دل فلك قطورى است كه محيط بر كرات عناصر - خاك ، آب ، باد ، آتش - است و اين فلك خود در شكم فلك بزرگترى است كه جرم عطارد تثبيت شده در آن است و فلك عطارد در جوف فلك بزرگترى است كه زهره بر آن ميخكوب است ؟ و فلك زهره در شكم فلك بزرگترى است كه قرص خورشيد را در آغوش دارد ! و فلك خورشيد در دل فلك مريخ ، و فلك مريخ در درون فلك مشترى ، و فلك مشترى در جوف فلك زحل است ! ولى همهء دانشمندان هيئت جديد عقيده دارند كه محل كرهء ماه تقريباً شصت و دو هزار فرسنگ بالاى هواى زمين است . و به طور مستقل در مدار مخصوص خود ، به دور كرهء زمين مىچرخد و تكيه بر چيزى ندارد و يك حركت تبعى هم دارد كه به معيت كره زمين در يك مدار ساليانه به دور خورشيد گردش مىكند .
و چون فلك و مدار زمين واقع در حد وسط بين افلاك سيارات است ، به طور جبرى ماه هم كه از اتباع زمين است ، محلش در وسط همهء سيارات است ! چه طبق عقيدهء متأخرين ، وقتى كه موقعيت زمين و سيارات را نسبت به خورشيد بسنجيم ، زهره و عطارد در جلو و مريخ و مشترى و زحل در عقب زمين قرار مىگيرند ، بر خلاف آرا و نظريات پيشينيان كه زمين و ماه را در زير همهء سيارات دانستهاند !
در شرع اسلام آثارى يافت مىشود كه در اين مبحث ، مطابق آراى جديد و مخالف اصول قديم است :