خبر با خبر سابق - عرض و طول ماه را نهصد در نهصد دانسته - تعارض دارد ! زيرا موضوع هر دو خبر ، مساحت عرض و طول يا محيط كرهء ماه است ، ولى در خبر سابق نهصد در نهصد و در اين خبر چهل در چهل فرسخ فرموده است ؟ !
جواب : با توجه به مراتبى كه شرح داديم ، تعارض مرتفع مىشود ، زيرا چنانكه گفتيم : عرض و طول كره كنايه از محيط آن است و محيط هم اعم از سطح و دايره است ، پس در خبر اول مقصود اين است كه سطح محيط بر كرهء ماه نهصد فرسنگ در نهصد فرسنگ است و در خبر دوم ، مراد اين است كه دايرهء محيط بر آن چهل فرسخ است . پس هر دو تحديد موافق رأى متأخرين درست و بدون تعارض خواهد بود .
وجه موافقت با آراى متأخرين در خبر اول به طور مشروح مرقوم شد و اما در خبر دوم به جهت آن كه حاصل ضرب چهل در چهل 600 / 1 فرسخ اسلامى است و دايرهء محيط ماه در هيئت جديد دو هزار فرسخ انگليسى است و چون تفاوت بين فرسخ اسلامى و انگليسى را هم محسوب و 1600 بر آن بيفزاييم ، به طور تحقيق يا تقريب مساوى با دو هزار فرسنگ خواهد شد كه رأى متأخرين خواهد شد و همين مفهوم كلام اميرالمؤمنين على عليه السلام است .
مبحث سوم : وزن كرهء خورشيد
هر گاه فراموش نشده باشد در مسئلهء حقيقت آسمانها تفصيل اختلاف بين حكماى قديم و جديد را در جواز وزن براى افلاك بيان كرده دلايلى را كه پيشينيان براى امتناع ثبوت وزن كرات و اجرام علوى اقامه كردهاند ، به طور كافى در اخبار گروه دهم شرح داديم . با در نظر گرفتن آن مطالب ، خلاصهء نتيجه آن كه : پيشينيان ظاهراً در اين امر اتفاق نظر دارند كه وزن به طور مطلق - اعم از ثقل و خِفّت - در فلكيات نيست و اتصاف فلك يا خورشيد يا ماه يا ستارگان ، به سنگينى و سبكى معقول نيست ! و