« سنيور » در حاشيهء كتاب مىنويسد : « ما معناى گفتار ضحاك را نفهميديم ، چون حاصل ضرب نهصد در نهصد 000 / 81 مىشود و اين ، كوچكترين ارتباطى به ما قبل خود ندارد » !
پوشيده نيست كه طول و عرض كره با هم فرق ندارد ، زيرا ابعاد آن باهم متساوى است ، پس طول يا عرض كره كنايه خواهد بود از محيط و قطر آن و بنابراين ، دو مطلب مهم از خبر مزبور استفاده مىشود :
1 . به طور تطبيقى دلالت مىكند بر مقدار محيط خورشيد ، يعنى نتيجهء ضرب نهصد فرسخ در نهصد فرسخ كه هشتاد و يك هزار فرسخ باشد .
2 . به طور التزامى دلالت مىنمايد بر اين كه جرم خورشيد داراى كرويت تام و تدوير حقيقى است - بر خلاف سياراتى كه دو طرف قطبين آنها مسطح يا فرورفته است - زيرا كه بين طول و عرض فرق نگذاشته ، طول خورشيد و عرض آن را مساوى و به يك مقدار تعيين كرده است و اين دو مطلب ، هر دو با آراى جديد هم مطابقت دارد :
و اما مطلب اول : يعنى قطر خورشيد نهصد فرسخ در نهصد فرسخ است ، براى آن كه « فانديك » و ديگران گفتهاند : محيط خورشيد 500 / 784 / 2 مايل انگليسى است كه تقريباً معادل 470 / 928 فرسنگ انگليسى است و اين ميزان فقط 470 / 118 فرسنگ بيش از مقدارى است كه حضرت على عليه السلام فرموده است - يعنى 810 هزار فرسنگ - و علت اين تفاوت هم اين است كه مقدار فرسنگ اسلامى خيلى بيش از فرسنگ انگليسى است ، به طورى كه هر گاه آن زيادى را هم استخراج نموده و بر رقم 810 هزار اضافه كنيم ، 470 / 928 « مطابق نظريهء فانديك » خواهد شد و اگر باز هم جزيى تفاوت باقى ماند قابل تسامح است ، زيرا تحديداتى كه فانديك و ديگران كردهاند ، تقريبى است نه تحقيقى !
و اما مطلب دوم : به جهت آن كه « فانديك » در كتاب النقش فى الحجر مىگويد :
اسلام و هيئت (فارسى) — صفحة 300
مساهمون: خسرو شاهى
ص٣٠٠