در كتاب ارواء الظماء كرنيلكوس فانديك ، آمده است : قوت ظهور اشعهء آفتابها منحصر در غلافى است كه از مواد روشنى تشكيل شده و محيط بر جرم هر خورشيدى است و آن غلاف را « فوتوسفير » گويند ! و تمام نيروى پوسته هر جرمى مصروف در ابقا و ادامهء اشعهء نور و حرارت آن كره است . پس شرط لازم خورشيد بودن هر جرمى از آفتابهاى فضا ، اين است كه كرهء روشن و شعاع دارى ، بر آن جرم احاطه داشته باشد . و اين كره متكون نمىشود مگر از مادهء مشتعلى كه مؤثر در نور منبعث از ذرات است و اين مسئله را حل نتوان كرد ، جز به وسيلهء « سپكترسكوپ » « 1 » يعنى وسيلهء ذرهبينى كه ذرات نورى را تجزيه كرده و رنگهاى اصلى آن را نشان مىدهد !
مؤلف گويد : پس ببين مسألهاى كه جز به وسيلهء سپكترسكوپ حل نگردد ، چگونه ممكن بود كه صاحبان وحى و الهام آن را براى اهل زمان خود شرح دهند ؟
بلكه چطور مىتوانستند چنين سخنى بگويند و چگونه پرسندگان و شنوندگان تاب تحمل اين مسائل را داشته و آنان را تصديق مىكردند ؟ زيرا نه نظريهاى بود كه آن را تأييد كند و نه وسيلهاى يافت مىشد كه آن را به ثبوت رساند . و همانا تصديق آنان با اين حالت ، كاشف از نهايت وثوقى است كه مردم - به واسطهء صدق و صفا و كمالات و امتيازات علمى و عملى كه از آنها مشهود مىشد - به آنها داشتهاند . عجيبتر از همه ، وصول آنهاست به دقايق اين حقايق مخفى ، بدون طريق علمى و وسيلهء عملى ، به طورى كه محملى براى آن متصور نيست جز جهت ولايت و احاطهء غيبى به آنچه در عالم هستى وجود دارد . دهشتى كه در موقع برخوردن به امثال اين مقالات ما را فرو مىگيرد كمتر از دهشتى نيست كه حاضران حضور و محاضر زاهره و ناظران معاجز
هامش
( 1 ) . كلمهء اسپكتروسكوپ (Spectroscope) كه در بسيارى از موارد اين كتاب به كار رفته همان دستگاه تجزيهكنندهءنور است . ( خ )