حديث با هم مطابق و ظواهر با حقايق ، موافق گردد !
حركت زمين و شناخت برجها
كرهء زمين در سير ساليانه از جهت ميل محور استوايى خود ، شبيه گاهوارهاى است كه به سمت چپ و راست حركت مىكند و در آغاز سال شروع مىكند به سمت شمال غلطيدن تا 180 روز ( 6 ماه ) و سپس در مدت 180 روز ديگر به سمت جنوب گردش نموده و به حال اول بر مىگردد و يك سال تمام مىشود - چنان كه از خبر ابن عباس چنين استفاده مىشود - البته مقصود از برج و منزل ، به طور قطع معناى اصطلاحى نيست و حتماً به معناى « محل و موقع » است و مراد از آن : در اين اخبار قطعاتى از زمين است از دايرهء نصف النهار كه فروغ خورشيد در هر روز بر يكى از آنها مىتابد و بنابراين ، « بروج و منازل » مأخوذ از سطح زمين خواهد بود نه از سطح فلك ! و معلوم است كه اين مقدار از خط نصف النهار كه با خورشيد مواجه مىشود در ميل جنوبى و شمالى نزديك به 47 درجهء اصطلاحى است . و درجه به عقيدهء پيشينيان بيش از 20 فرسنگ و در نزد متأخرين نزديك 18 فرسنگ است ! پس مسافت بين دو ميل جنوبى و شمالى ، در هر تقدير ، بيش از 800 فرسنگ خواهد بود .
بنابراين اگر فرض كنيم منازل خورشيد كه هر روز با يكى از آنها مواجه مىشود ، قسمتى از خط مسافت و اصل بين منتهاى دو ميل است و فرض كنيم عدد آن منازل طبق تصريح حديث ، به هر دو احتمال 180 است ، لازم خواهد آمد كه هشتصد فرسنگ مزبور را بر 180 قطعه تقسيم كنيم و در نتيجه مسافت هر قطعه از قطعات زمين ؛ كه در هر يك روز فروغ خورشيد بر يكى از آنها نازل مىشود ، تقريباً پنج فرسنگ خواهد بود .
با ملاحظهء مطالب مزبور ، اشكال اول از سخن حضرت على عليه السلام كه فرمود : « هر برجى مثل يكى از جزاير عرب است » . مرتفع و مفاد حديث منطبق با گفتهء ما خواهد