از اين جهت در نهايت اختلاف است ، چه گاه مىشود كه در يك روز بيش از يك درجه و گاه در يك روز كمتر از يك درجه طى مىكند ، چنان كه اين معناى آشكار است .
3 . شاهد ديگر : سال خورشيد بيش از 360 روز است و لازمهء تفسير مزبور اين است كه سال شمسى 360 روز تمام باشد بىكم و زياد ، و اين به طور بديهى باطل است . و بديهى است كه سال شمسى 365 روز و كسرى است و حال آن كه محدثان و مفسران اين را هم از حضرت على عليه السلام روايت كردهاند كه فرمود : « خورشيد 180 منزل دارد در 180 روز پس برمىگردد يك بار ديگر به هر يك از آن منازل . در مثل اين ايام و مجموع اين ايام يك سال است » « 1 » .
روشن است كه اين حديث و حديث سابق هر دو جارى بر يك نسق و ناظر بر يك مضمون مىباشند و برج و منزل هم در عرف به معناى « محل » است . پس اگر تفسيرى كه پيشينيان براى حديث سابق نمودهاند ، درست باشد ، اشكالات مزبور بر اين حديث اخير هم وارد خواهد بود ؛ به اضافهء يك اشكال سختتر ديگر و آن اين كه : حديث اخير تصريح دارد بر اين كه منازل خورشيد در سال مكرر مىشود و سيصد و شصت روز تمام نمىشود مگر بعد از برگشتن خورشيد در هر شش ماه به همان منازلى كه در شش ماه پيش پيموده است ! پس مجموع 180 روز با روز يك سال كامل خواهد بود .
اين ترتيب نه با آنچه خبر را بدان تفسير كردهاند وفق مىدهد و نه با حمل نزول خورشيد در بروج دوازدهگانه ، زيرا خورشيد به برجى كه قبلًا در آن حلول كرده - مگر پس از يك سال - بر نمىگردد .
پس وقتى كه مفهوم حديث از هيئت قديم دور شد ، ناچار بايد آن را به هيئت جديد متوجه دانسته و حمل بر حركت ميلى زمين كنيم تا همهء اشكالات مرتفع و هر دو
هامش
( 1 ) . متن روايت : إنّ للشمس 180 منزلًا في 180 يوماً ثمّ إنّها تَعودُ مرّةً أُخرى إلى واحدٍ منها في أمثالِ تلك الأيّامِ و مَجموعُ تلك الأيّامِ سَنةٌ . ( خ )