شده ، مىتوان گفت كه اين چاپ نسبت به چاپ قبلى 200 صفحه اضافه دارد و بيشتر شده است . * * *
2 . يك نكته ديگر كه بايد به آن اشاره كرد اين است كه من اين كار را فقط به خاطر حفظ و احياى كتاب معروف استاد علامه آقاى شهرستانى و يادآورى خدمت مرحوم فردوس فراهانى « 1 » و مرحوم حاج سراج انصارى « 2 » انجام دادم و معناى اين ، هرگز آن نيست كه با همهء مطالب كتاب و تأويل و تفسيرهاى استاد شهرستانى موافق هستم و يا همهء آنها مورد قبول و پذيرش ماست . مقصود اصلى ما فقط چاپ و نشر كتاب - با اصلاحات و اضافات جديد - بود و جز در مواردى ، آن هم در پاورقى ، متعرض شرح و تفصيل و تأويل اسناد نشدهام ، در صورتى كه اگر چنين بنايى بود اولًا : مطالب استاد در مواردى قابل بحث و بررسى و مناقشه بود ؛ مثلًا موضوع مسكونى بودن كرات آسمانى و وجود موجودات زنده در آنها . ثانياً : بعضى از روايات نقل شده از نظر صحت و وثوق ، قابل دقت و تأمل بود !
* * * 3 . نكته ديگر آن كه : بسيارى از عبارت و جملههاى مترجم محترم ، قديمى و مربوط به بيش از يك ربع قرن پيش بود ! و ما همه آنها را ضمن تطبيق با متن عربى اصلاح كرديم . و بعضى از عبارات وى هم ناشى از اشتباه در خواندن متن عربى كتاب به وجود آمده بود كه همگى اصلاح شد و ما براى مثال چند نمونه از عبارات قبلى مترجم ( چاپ اول ) را ذكر مىكنيم :
در صفحه 27 كتاب چنين آمده بود : « بدين آرش كه زمينه با پنارى . . . سپريس . . .
پهناور » كه مراد از پنار : هوا و سپريس : فضا بود ! و در صفحه 86 سطر 5 چنين آمده
هامش
( 1 ) . مرحوم اسماعيل فردوس فراهانى پس از شروع به چاپ جديد اين كتاب و در تاريخ 22 تيرماه 42 شمسىمطابق 20 صفر هجرى 83 - طبق نوشته روزنامه اطلاعات - به رحمت ايزدى پيوست .
( 2 ) . شرح حال آن مرحوم در همين مقدمه خواهد آمد .