نتيجهء استفاده از ظواهر آيات مزبور و ساير آثار اسلامى آن كه : خلقت كرهء بخار آسمانى متأخر از خلقت كرهء زمين است با هر نوع تأخرى كه متصور باشد !
گروه ششم
اخبارى است كه دلالت دارد بر اين كه اين سبزى كه در هوا ديده مىشود رنگ آسمان است . محققان حكما قديم و جديد متفق هستند در اين كه كرهء بخار زمين هم همين رنگ سبز مينايى را دارد و به همين اعتبار است كه هواى محيط بر دنياى ما را گنبد كبود مىنامند و در رسالهء « جبل قاف » اخبار بسيارى نقل كردهام كه به ثبوت رنگ « سبزى لاجوردى » براى جرم آسمان گواه است .
پس از بيان مراتب مزبور ، مىگوييم : وقتى كه روشن شد آن چيزى كه پيشينيان آن را آسمان مىناميدند ، هرگز جايز نيست كه متصف و متلوّن به رنگى شود و نيز وقتى ثابت شد كه اين رنگ فقط در كرهء بخار حاصل مىشود ، روشن و آشكار خواهد شد كه مقصود از اسم « آسمان » همان كرهء بخار است .
خواجه « نصيرالدين » ، محقق طوسى ، در كتاب تذكره مىفرمايد :
حكما گفتهاند اين كبودى كه مردم گمان مىكنند رنگ آسمان است ، در كرهء بخار ظاهر مىشود ، زيرا چون بخارهاى لطيفتر ، بيش از بخارهاى متراكم و غليظ صعود مىكند ، ناچار اجزايى كه نزديك سطح فوقانى كرهء بخار است ، بيش از اجزايى كه در طرف زيرين و نزديك زمين است ، قبول نور و روشنى مىكند به جهت شدت لطافت و كثرت بُعدى كه اجزاى فوقانى از اشعهء منعكس شده دارد - و از اين رو ، اجزاى فوقانى نسبت به اجزاى زيرين تاريك مىنمايد و چون به كرهء بخار نگاه كنيم ، رنگى ، ما بين روشنى و تاريكى مىبينيم .
و خلاصهء گفتار ستاره شناس شهير ، « فلاماريون » فرانسوى ، در اين باب چنين است : « سبزى موهومى كه در هواست رنگ كرهء « اتمسفر » است كه مانند پوششى گرم