شايع شد كه آسمانهاى هفتگانه عبارت از افلاك بزرگ سيارات هفتگانه است ، حتى مسلمانان متفلسف معتقد شدند كه « كرسى » عبارت از فلك ثوابت و « عرش » عبارت از فلك الافلاك است ! مطابق ترتيب هيئت قديم . . . . چنان كه « شيخ بهايى » در صدر كتاب تشريح الافلاك بدان تصريح كرده است .
و اما حقيقت آسمانها ، چه در نزد علماى اسلام و چه در نزد فلاسفهء غير اسلام ، هميشه مجهول بوده است ، زيرا كه آنچه به طور ظن يا يقين دربارهء آسمان و زمين از شرع مبين و ائمهء معصومين عليهم السلام نقل شده است ، مخالف با مطالبى است كه از لحاظ ذات يا صفات ، فلاسفه در حق جواهر آسمانى ثابت كردهاند و اين مخالفت و تنافى ، روشن و آشكار است ، زيرا كه شرع اسلام ناطق است بر اين كه آسمان قابل « خرق و طى » و شمس و قمر هم قابل « تكوير و انشقاق » و سماوات هم مخلوق از « بخار يا دخان » و داراى طُرق و ابواب و موجودات است و ذاتاً حادث غير ازلى و زايل غير ابدى است و « بهشت » با جميع لذات حسىاش هم اكنون در آسمانها موجود است و مطالب ديگرى كه مخالف با هيئت بطلميوسى است و از جهت همين تنافى است كه محققان علماى اسلامى كه با هيئت مأنوس بودهاند ، اكثر ظواهر آثار شرع را تأويل كردهاند تا به گمان خود ، بين شرع و فلسفه وفق داده باشند . غافل از اين كه اساس اين هيئت به كلى سست و موهوم و بىموضوع است ؛ علاوه بر اين پيغمبر صلى الله عليه و آله و اوصياى گرامى وى مردم را از تمايل به آراى فلاسفه منع فرمودهاند . . . پس اگر آراى فلاسفه باطن و ظاهر شرع بود ، اين تحذير و منع چه معنا داشت ؟
به هر حال ، چون تحقيق در حقيقت آسمانها و بيان ترتيب آن در شريعت ، از مهمترين و نافعترين مسائل اين كتاب و مشكلترين موضوع مباحث اسلامى عصر كنونى است ، لازم است به طور دقيق وارد شرح و بسط شويم ، و ما اين مسئله را از مسئلهء « ترتيب آسمانها » تفكيك نموديم تا كاملًا حقيقت شرعى آسمان روشن و معلوم گردد كه اسم « سماء » در شرع اسلام ، در كدام معناى حقيقى استعمال مىشود ؟
اسلام و هيئت (فارسى) — صفحة 218
مساهمون: خسرو شاهى
ص٢١٨