مسئلهء ششم : حقيقت آسمانها و زمينها
پرسش ششم : مسلمانان را عقيده بر اين است كه آسمانها عبارت از همان افلاك سياراتى است كه حكما ثابت كرده و در تعريف آن گفتهاند : آسمانها اجسامى هستند بسيط و شفاف و كروى و چسبيده به يكديگر و غير اينها از صفاتى كه سابقاً به آنها اشاره كردهايم ، ولى حكما و فلاسفهء قرون اخير بعد از هزارهء هجرى كه پردهء جهل را از روى اين جواهر عُلوى برداشته و احوال كرات ثابت و سيار را براى ما شرح دادهاند ، حقيقت و اثرى از افلاك نيافته بلكه بر خلاف وجود آن پى بردهاند .
پس وقتى كه وجود اين اجرام بزرگ از اساس موهوم و بىموضوع بوده و مبانى هيئت قديم باطل و خراب باشد ، ديگر آسمانهايى كه در شرع اسلام وارد شده است ، كجا خواهد بود ؟
پاسخ : بر كسانى كه كتب مسلمانان را استقرا و تفحص كردهاند ، پوشيده نيست كه هر چند دانشمندان مسلمانان در عدد و شمارهء آسمانها متفق هستند ، ولى در حقيقت و تطبيق آن با افلاك فلاسفه اختلاف نظر دارند . حتى « بنى نوبخت » كه از قدماى طايفهء اماميه است مىگويد : آسمانها هفتگانه در بالاى افلاك است و اين معنا از حافظ فاضل « شيخ ابوالفتح محمد كراچگى » - متوفاى سال 449 هجرى - منقول است .
آرى از موقعى كه هيئت بطلميوسى در ميان مسلمانان رواج يافت ، اين معنا هم