برابر ميدان ثوابت نمودار است . و شايد وجه تعبير از آن به افق ، يك نوع اشاره به محيط بودن مدار آن بر ساير اجرام و مدارها ، مثل احاطهء افق بر اجرام زمين ما باشد .
* * * و امّا راجع به « فلكان » كه آن نيز در سال 1264 ه . ق / 1846 م . كشف شد ، باز گمان من خبرى است در كتاب بحارالانوار و در كتاب مناقب حافظ « شيخ رجب برسى » - تأليف شده در سال 800 ه . ق . - و در كتاب مصباح فاضل ابراهيم كفعمى - از علماى قرن نهم - نقل شده و سلسلهء سند آن منتهى به حضرت كاظم عليه السلام مىشود كه آن حضرت از آباى گرامى خود روايت مىفرمايد : جبرئيل به حضرت رسول صلى الله عليه و آله عرض كرد :
والذي بَعَثَكَ بِالحَقِّ نبيّاً إِنَّ لِلمَغرِبِ أرضاً بَيضاءَ فيها خَلْقٌ مِن خَلْقِ اللَّهِ - إلى أن قال :
و مسيرُ الشمسُ في بلادِهِم أربعونَ يوماً ؛
« 1 » قسم به خداوندى كه تو را بر حق و راستى به رسالت برانگيخت كه در پشت مغرب ، زمين سپيدى است كه داراى مخلوق است و گردش خورشيد در شهرهاى آنها ، چهل روز است ! .
و مثل اين خبر است حديثى كه علامهء مجلسى در بحارالانوار از بعضى مفسران نقل مىكند :
إِنَّ لِلَّهِ سُبحانَه و تعالى مِن وراءِ جَبَلِ قافَ أرضاً بَيْضاءَ كالفِضّةِ المَجْلُوَّةِ طُولُها سَيْرُ
هامش
( 1 ) . در اين خبر اشاره به سكون خورشيد و حركت زمينها و سيارات به دور آن است براى آن كه حركت خورشيد به دور زمينها - طبق نظريهء هيئت قديم ، منظم و يكسان بوده و هيچ گونه اختلافى در آن متصور نبود و بنابر آن بايستى سير و حركت خورشيد بر سطح همهء زمينها 24 ساعت يا 360 روز باشد و ديگر معنا ندارد كه گردش خورشيد بر دور زمينها در بعضى 30 روز و در بعضى ديگر 40 روز يا كمتر و بيشتر در ديگران - باشد ، مگر آن كه معتقد به هيئت جديد باشيم ؛ يعنى بگوييم كه خورشيد ثابت است و زمينها به دور آن مىچرخند ! و اين اختلاف ناشى از كيفيت حركت آنهاست . اين نكته را بعضى از معاصرين گفتهاند .
آرى فقط همين كافى است كه اين خبر به زمينى غير از زمين ما اشاره مىكند و اين خود بر فساد و غلط بودن هيئت بطلميوسى دليل و شاهد خوبى است .