براى اهل زمين ديگر ، و تحقيق همين است ، چنان كه مثلًا زمين ما براى اهل كرهء زهره و ساير كرات روشنايى مىدهد و زمين زهره بر اهل زمين ما و بر اهل ساير كرات روشنايى مىدهد و زمين زهره بر اهل زمين ما و بر اهل ساير زمينها پرتوافكن است و ساير كرات براى اهل زمين ما و براى اهل كرهء زهره روشنايى مىدهد . و مىتوان گفت لفظ « نور » كه در خبر مذكور است كنايه از خورشيد است ، چنان كه اين استعمال شايع است و بنابراين ، معنا چنين است كه : خورشيد اين زمينها براى اهل آنها روشنايى مىدهد .
و در بعضى از نسخ بحارالانوار است كه
« يضيء نُورُنا لِأَهلِها ؛
روشنايى مىدهد نور ما براى اهل آن زمينها » چنان كه در حديث « قباب » هم هست كه مخلوقات آن از نور ما كسب روشنايى مىكنند و بنابراين ، معناى خبر خيلى روشن و بىنياز از تأويل و توجيه و مخصوصاً مفيد معناى مستحدث خواهد بود و محصل آن اين است كه زمين ما نيز در فضا ، ستارهاى است درخشان مانند ساير ستارگان .
گفتار يازدهم : در كتاب بحارالانوار و كتاب كامل الزياره تأليف حافظ « جعفر بن قولويه » متوفاى سال 368 هجرى از حضرت صادق صلى الله عليه و آله در ضمن خبرى طولانى منقول است كه فرمود : « شبى از شبها نمىگذرد مگر آن كه اخبار حوادث هر زمينى به ما مىرسد و هيچ زمينى از شش زمين يا هفت زمين نيست ، مگر آن كه اخبار آن براى ما مىآيد » « 1 » .
هامش
( 1 ) . متن حديث : « وَ ما مِن ليلة تَأتي عَلينا إلّا و أخبارُ كلِّ أرض عِندَنا ، و ما يَحدثُ فيها ، و ما مِن أرضٍ من ستّةِ أرضينَ إلى سَبعةٍ إلّا و نحن نُؤتى بخَبرِهم . » اين حديث در معالم الزلفى ، باب 27 نيز نقل شده و در آن اضافه شده : عبداللَّه بن بكير در جايى گفت : من از امام عليه السلام پرسيدم : منتهاى اين جبل كجاست ؟ فرمود : زمين ششم و در آنجا جهنم است .
مىگويم : اگر مراد از آن طبقات زمين باشد ، اشاره به حرارت زمين است و اگر مراد زمين مريخ يا مشترى باشد ، جبل اشاره به كوه قاف ( يعنى سايهء زمين ما ) خواهد بود ، زيرا آن منتهى به نواحى كرهء مريخ است و آن پنجمين زمين شمسى ماست .