آسمانهاست . پس منطبق مىشود با مقصود ما از جهت احاطهء هر دريا بر درياى جلوتر از خود ، تا منتهى شود به دريايى كه محيط بر همه است ، همچنان كه ترتيب مجارى سيارات ، بر همين منوال است .
4 . شاهد ديگر اين است كه در بعضى اخبار ، مساحت عمق اين درياها پانصد سال راه تخمين زده شده ، چنان كه در توحيد صدوق و بحارالانوار مجلسى از حضرت رسول صلى الله عليه و آله مروى است : « در آسمانهاى هفتگانه درياهايى است كه عمق يكى از آنها پانصد سال راه است » « 1 » و به زودى اخبار ديگرى نيز در همين رابطه خواهيم آورد و دربارهء اخبار ديگر ، همين مقدار مسافت ، در تحديد مسافات بين زمينهاى هفتگانه و آسمانهاى هفتگانه وارد شده است و نتيجهء جمع بين اين دو دسته اخبار ، چنين مىشود كه درياهاى آسمانى عبارت از مجارى موجود بين سيارات است كه آن مجارى پر از مادهء « اتر » است . ( رجوع شود به رسالهء « جبل قاف » كه براى درك اين بحث سودمند است ) .
بارى ، پس از بيان اين مسائل و اين شواهد ، ديگر تطبيق مفاد خبرى كه در صدر اين مقاله - گفتار نهم - ذكر شد بر نظام هيئت جديد ، دشوار نخواهد بود و خلاصه آن چنين مىشود : « خدا در عقب زمين ما دريايى آفريده كه محيط بر زمين است ؛ يعنى مجراى متوسط بين كرهء زمين و كرهء زهره يا مريخ . و در عقب اين مجرا كوهى آفريده است . يعنى هيكل مخروطى كه شبيهترين چيزهاست به كوه بزرگ ! و آن هيكل مخروطى ، سايهء زمين است كه آن را « قاف » گويند . يعنى در ميان اصحاب سرّ ، مشهور به « قاف » است از مادهء « قفا ، يقفو » يعنى متابعت و پيروى . و مراد اين است كه اين سايهء بزرگ در حركت خود تابع سير نور خورشيد است كه بر سطح زمين مىتابد و هميشه در حركت است .
هامش
( 1 ) . إنّ في السموات السبعة بحاراً عمق أحدها مسيرة خمس مائة سنة .