مَوضِعَ كُلِّ مَلَكٍ مِنْها « 1 » ؛
و بر من برداشته شد پرده از روى آسمانهاى هفتگانه و زمينهاى هفتگانه ، تا آن كه ديدم سكان و عمار و محل هر فرشته از آنها را .
« كشط » در لغت به معناى برداشتن پرده و پيچيدن آن است . و ظاهر خبر اين است كه پيغمبر صلى الله عليه و آله به واسطهء رفع حجابها و پردهها كه مانع ديدار است ، آسمانها و زمينها را مشاهده فرموده است .
گفتار پنجم : فرمايش حضرت على عليه السلام ضمن خطبهاى در نهج البلاغه و غيره است كه مىفرمايد :
الحَمدُللَّهِ الذي لا يُواري « 2 » عَنه سَماءٌ سَماءاً ، ولا أرْضٌ أَرْضاً ؛
سپاس خدايى راكه از نگاه او دور نمىدارد آسمانى ، آسمان ديگر را و نه زمينى ، زمين ديگر را .
ظاهر اين خبر همانطور كه آسمانها را متعدد مىشمارد ، زمينها را نيز متعدد معرفى مىكند .
« ابن ابى الحديد » در شرح اين قسمت از نهج البلاغه مىگويد : اين گفتار دليل خوبى بر اثبات زمينهايى است كه در بالاى همديگر قرار دارند ، چنان كه آسمانها نيز چنين است و در قرآن مجيد چيزى كه شاهد اين مسئله باشد ، جز آيهء « اللَّهُ الَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمواتٍ وَ مِنَ الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ » نيامده است و اين عقيدهء بسيارى از مسلمانان است ، ولى پيروان بعضى از مذاهب ديگر كه معتقد به تعدد زمين نيستند ، گفتهاند كه مراد از آن هفت اقليم و اقنوم است ! « ابن ابى الحديد » سپس اضافه مىكند : اين گفتار بر خلاف مسائل فلسفى و بر وفق مسائل شريعت اسلامى است و آسمانها طبقات به هم
هامش
( 1 ) . در بصائر الدرجات ، ج 2 ، هفت حديث با سندهاى گوناگون و بدين مضمون نقل شده كه در بعضى از آنها به جاى « كشطت » و « كشفت » آمده است .
( 2 ) . ناگفته نماند كه مواراة به معناى پوشانيدن ولايوارى يعنى : نمىپوشاند ( س ) .