متلاشى شدن محفوظ داشته است و لااقل نمىگذارد كه اجزايش از محلى به محل ديگر جابهجا شود !
پس معلوم شد فايده و نتيجهء اين كه خدا كوهها را ميخ و مسمار زمين قرار داده اين است كه اجزايش در حال حركت از هم متلاشى نشود « 1 » .
و مكرر در قرآن تصريح شده است :
« وَأَلْقى فِى الأَرْضِ رَواسِىَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ » « 2 » ؛
خدا افكند و استوار ساخت در زمين كوهها را تا اجزا زمين از جايى به جايى نشود و شما را از سويى به سويى پرتاب نكند .
و در اولين خطبهء نهج البلاغه است : « وَتَّدَ بِالصُخُورِ مَيَدانَ أَرْضِهِ » ؛ لرزش زمين را به وسيله كوهها ، آرامش بخشيد . و در خطبهء ديگر است كه « و عدل حركاتها » يعنى حركات زمين را معتدل ساخت به وسيلهء كوهها كه از سنگ سخت ايجاد شده است .
و در كتاب الدّر المنثور از پيغمبر صلى الله عليه و آله مروى است كه فرمود : « فَدَحَا اللَّهُ الأرضَ مِن مَوضِعِ البيتِ فَمادَّتْ ثمّ مَادَّتْ فأَوتَدَها اللَّهُ بِالجِبالِ ؛ پس خدا به حركت درآورد زمين را از محاذى محل كعبه پس زمين به اضطراب درآمد و باز هم به اضطراب در آمد ، تا خدا كوهها را چون ميخ در آن كوبيد و از اضطراب نگاهش داشت » .
و هر گاه اقوال متقدمين را مطالعه كنيم و ببينيم چگونه در شرح اين آيات دچار حيرت و اضطراب شدهاند ، بدون شك قدر اين تحقيق را خواهيم دانست .
* * *
هامش
( 1 ) . ابن اثير در نهايه خود در مادهء « ميد » مىگويد : در حديث آمده است : هنگامى كه خداوند زمين را خلق كرد ، حركت مىكرد و خداوند آن را با كوهها محكم كرد و « ماد يميد » وقتى گفته مىشود كه تكان و حركتى باشد و از ابن عباس نقل شد : « خداوند زمين را گسترد و زمين تكان مىخورد » و از على عليه السلام نقل شده : « زمين با ايجاد كوهها از حركت باز ايستاد » . . . و از همين جاست حديث « ام حزام » : المائد في البحر له أجرا الشهيد : او كسى است كه از باد دريا و حركت كشتى با امواج ، چرخش سر و سرگيجه پيدا كند .
( 2 ) . نحل ، آيهء 15 .