نظريه او پيروى نمودند ، تا جايى كه نظام جديد در ميان مردم شيوع يافت و حركت زمين در نتيجهء اقامهء شواهد علمى و براهين حسى در شمار بديهيات درآمد و از جملهء آن دلايل است : تجربيات حاصلهء فوكولت « 1 » از اعتدال تابستانى و زمستانى و دستگاه « نورسكوب » و انحراف نور و يا اين كه مىبينيم هر گاه جسمى را از جاى خيلى بلندى رها كنيم ، راست بر فرودگاه حقيقى خود نيفتد ، بلكه در سمت غربى آن ساقط مىشود . . . و همچنين اگر فرض كنيم دو ماشين يكى از مغرب به مشرق و ديگرى از برعكس ، با يك سرعت حركت كنند ، ماشينى كه از مشرق به مغرب مىرود تقريباً در هر ساعت دو مايل بيشتر راه طى مىكند . . . .
بارى ، در زمان قديم صحبت از حركت زمين به اندازهاى عجيب بود و شگفتى داشت كه حتى انبيا و اوليا هم توان اظهار آن را نداشتند ، زيرا اگر چنين عقيدهاى را ابراز مىكردند به طورى با مخالفتهاى شديد مردم عصر خود مواجه مىشدند كه به كلى از اداى وظايف مقدس خود نيز محروم مىشدند ؛ و از اين رو غالباً در اين باب از اظهار عقيده آشكار خوددارى مىكردند و اين هم عيب آنها نخواهد بود ، زيرا علم هيئت چيزى نيست كه در امر معاش يا معاد مردم دخالتى داشته باشد و بر فرض هم كه بشر در نتيجهء سكوت انبيا در اين علم دچار كم اطلاعى شود ، فسادى در عالم رخ نخواهد داد .
اما دين اسلام ، چون در زمان جاهليت و بحبوحهء قرن توحش طلوع كرده بود مردم به حرفهاى حسابى و احكام بديهى آن گوش نمىدادند تا چه رسد به يك سلسله
هامش
( 1 ) . برهان « لئون فوكو » را كه در اين كتاب از او « فوكولت » نام برده مىشود در تهران روز يكشنبه 27 خرداد ماه سال 1313 ه . ش . مطابق سال 1353 ه . ق . موقع افتتاح دانشكدهء علوم معقول و منقول با حضور نخست وزير وقت و جناب آقاى حكمت وزير فرهنگ و نمايندگان مجلس شوراى ملى و ساير دانشمندان و رجال ايران آقاى رهنما استاد رياضيات عاليه ، در ايوان مقصورهء مسجد سپه سالار تجديد و تجربه نموده و حركت وضعى زمين بالحس ثابت شد و اين روز تاريخى مايهء سربلندى ما ايرانيان گرديد و چگونگى اين داستان در شمارهء نخست ماهنامهء دانشكده چاپ و منتشر شد . ( س )