ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 82

11 - اتحاد در هدف گيرىها ( طبيعى ) ( 1 ) 12 - اتحاد در برابر حقوق طبيعى و حقوق وضعى و هر قانونى كه براى زندگى طبيعى و حيات معقول انسانها ضرورت دارد . ( قراردادى - طبيعى ) در ميان همه اين اتحادها فقط شماره 8 و 9 ( اتحاد ناشى از جاذبهء كرامت ارزشى ميان انسانهاى رشد يافته ) و ( اتحاد فوق وحدتها و كثرتهاى طبيعى است ) كه به وحدت كلمهء حقيقى و حذف هدفهاى اختيارى و وحدت در « حيات معقول » نائل مىگردند . بنا بر اين ، اين اعتراض بر طرف مىشود كه اثر نفرين امير المؤمنين عليه السلام در بارهء سپاهيان معاويه مشاهده نمىشود ، [ زيرا آنان با صفوف بهم پيوسته در ميدان در مقابل امير المؤمنين و سپاهيان وى مقاومت نمودند و پس از پايان جنگهاى صفين ، همان گونه كه ملاحظه شد ، معاويه بر اريكه تنازع در بقاء تكيه زد و مردم جوامع اسلامى آن دوران را هم در زندگى اجتماعى بهم پيوست ] . اولا - پيوستن اجبارى مردم از روى ترس و وحشت و يا از روى نفع پرستى بهمديگر غير از آن اتحاد ارزشى است كه ميان انسانهاى رشد يافته با كمال اختيار تحقق مىيابد . ثانيا - اگر هم فرض كنيم مردم اجتماعات آن دورانها مانند مردم اجتماعات روزگار ما بدون وحشت و ترس و يا نفع پرستى محض با همديگر متصل و پيوسته بوده‌اند ، آيا چنين نيست كه اين بهم پيوستگىها ناشى از احساس ضرورت ادامهء زندگى دسته جمعى است كه يك عدّه سياستمداران يا سياست بازان مقدمات آن را فراهم مىآورند قطعا چنين است . مگر امروزه اين قضيه كه اتصال انسانها به يكديگر از روى نياز است و انفصال آنان از يكديگر بر مبناى سود است بعنوان يك اصل كلى پذيرفته نشده است