عامل هشتم - طرز روش و هدف گيرى از بدست آوردن علم دربارهء واقعيت براى خود . 225
عامل نهم - موقعيتهاى متنوعى كه خود واقعيتها در عرصهء هستى به سبب جريانات قانونى خود دارا مىباشند . . . 229
سه دليل قاطع براى ردّ ايده آليسم 233
در آن هنگام كه موضوع علم مربوط به خود انسان بوده باشد ، دخالت منطقهء « من » و عوامل و وسايل و كانالهاى درك كه در اختيار دارد . . . شديدتر مىگردد . 240
دخالت و تصرف هدف گيريهاى منطقهء يكم ( من با عوامل و وسايل و كانالهايى كه در اختيار دارد ) ، در منطقهء دوم ( واقعيات براى خود كه قلمرو « جز من است » ) بر سه قسم عمده تقسيم مىگردد . 242
دخالت عوامل منطقهء « من » در علم و معرفت به واقعيات از ديدگاه قرآن 249
با نظر به هويت علم و به محدوديتهايى كه در اين مباحث براى علم ، مورد بررسى قرار داديم ، با كمال وضوح ثابت شد كه هر دو نظر افراطى و تفريطى در ارزيابى علم باطل است . . . 255
اين يك قانون پايدار تاريخ است كه هر افراطگرى كه بوسيلهء انسانها صورت بگيرد ، حتما يك تفريطگرى را به دنبال خود خواهد آورد . 256
ورشكستگى علم اعلام شد 267
دانشها و ارزشها و اشتراك آنها در مجراى قوانين علمى . تعريف موضوع و مسئله و ديدگاه و قانون علمى 269
مقدمهء يكم - براى آشنايى با معناى علم 270
مقدمهء دوم - رابطهء علم و عالم و معلوم 272
تعريف مختص يك مسئلهء علمى 274
مختص ديدگاه علمى 274
تعريف و مختصات قانون علمى 275
هر نوع مخالفت با ارزشهاى مستند به واقعيات نوعى اثر در واقعيات مربوط مىگذارد . 294
تحمل نتايج مخالفت با ارزشها ، دليل آن نيست كه ارزشها داراى واقعيت علمى نيستند و در نتيجه نمىتوانند به عنوان مسئلهء علمى تلقى شوند . 295
با يك نظر عالى ميتوان حقائق ارزشى را هم از ديدگاه علمى مورد بررسى قرار داد و هم از ديدگاه فلسفى . 298
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 364
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٦٤