موسى عليه السلام مشاهده كرديم ، آنان با ديدن معجزه هم ايمان آوردند و هم به سجده افتادند و هم تا شهادت در راه ايمانى كه دريافته بودند آماده گشتند ، و چه انجذابى با عظمتتر از اين كه انسان جذب شده تا از دست دادن اين زندگى آماده شود . ولى از طرف ديگر مىتوان از نظريهء مولوى يك موضوع را استفاده كرد و آن عبارتست از اين كه خود انجذاب و ايمان و عشق ناشى از مشاهدهء حقيقت در آن « هست » با ديدهء شهودى و حقيقت بين است كه در اصطلاح قرآن مجيد تعبير « لبّ » در آن به كار رفته است . مولوى در ابيات مورد استشهاد مىگويد : هلال با همين ديدهء شهودى بود كه در پيامبر نشانهء حق را ديد و در جاذبهء او قرار گرفت و به او ايمان آورد . به همين جهت ممكن است كه مولوى بگويد : ساحران فرعونى با ديدن معجزات به چهره و وضع خود حضرت موسى دقيق شدند و بزرگترين آيات الهى را در آن انسان كامل مشاهده نمودند و ايمان آوردند .
دخالت اختيار در حقايق ارزشى منافاتى با علمى بودن آنها ندارد
كسانى كه از علمى نبودن ارزشها حمايت مىكنند به اين مسئله اشاره مىنمايند كه بدون دخالت اختيار در انجام تكليف و اتصاف اعمال انسانى با اين پديدهء با اهميت ، اين امور وارد حوزهء ارزشها نخواهد گشت . زيرا هيچ كار و پديدهء اجبارى به جهت عدم دخالت شخصيت انسانى با نظاره و سلطه اى كه در كارهاى اختيارى دارد نمىتواند داخل در حوزهء ارزشها بوده باشد .
اگر چه منكران علمى بودن حقايق ارزشى ، توضيح كافى در اين مسئله ندادهاند ، بدانجهت كه وجدان علمى اقتضاء مىكند ما حقيقت اين مسئله را آن چنان كه هست مورد تحليل قرار بدهيم ، توضيحى در اين باره مىآوريم . در تعريف كار اختيارى تاكنون مطالب فراوانى گفته شده است . به نظر مىرسد جامعترين و قابل توجه ترين همهء آنها ، اين تعريف در كار اختياريست كه بگوييم : هر كارى كه با نظاره و سلطهء شخصيت آدمى بر دو قطب مثبت و منفى كار صادر شود ، آن كار با ارادهء آزاد انجام