بيشترى برخوردار مىباشند . كسانى كه از اين اخلاق و الا برخوردارند براى مردم جامعه مفيدتر از همه هستند . براى اين اخلاق مراحلى است و براى هر يك از مراحل آن مقتضيات و شرايط و موانعى وجود دارد كه هر يك از آنها در فعاليت خود در بارهء اخلاق اثر مخصوص خود را دارند .
2 - نگرش فلسفى - عبارتست از آن جريان فكرى عميق و گسترده كه پاسخهاى نگرش علمى به چون و چراها در بارهء واقعيات را مورد چون و چراهاى بالاتر قرار داده و آنها را به پاسخهاى نهايى خود تا حد ممكن برساند . در همين مثال اخلاق عالى انسانى ، پس از آنكه با تحليلها و تركيبهاى علمى به اين نتيجه رسيديم كه « اخلاق عالى انسانى » عبارتست از دارا بودن به صفات و ملكات پسنديدهء انسانى كه از قرار گرفتن او در مسير « صيانت تكاملى ذات » ناشى مىگردد ، اين سؤال مطرح مىشود كه : آيا « قرار گرفتن انسان در مسير » صيانت تكاملى ذات « از مقتضيات ذاتى جان و شخصيت آدمى است و يا از امور عارضى است » پس از آنكه اين سؤال به پاسخ خود رسيد و مثلا پاسخ چنين بود كه : آرى « صيانت تكاملى ذات » از مقتضيات ذاتى جان و شخصيت آدمى است اين سؤال مىتواند مطرح گردد كه آيا براى منتفى شدن اين مقتضى كدامين عوامل تأثير شديدتر دارد و اگر پاسخ چنين بود كه « صيانت تكاملى ذات » از مقتضيات ذاتى انسانى نيست ، اين سؤال مطرح مىگردد كه علت بروز اين پديدهء بسيار با اهميت در درون انسانى چيست كه عده اى فراوان از پاكان بنى نوع انسانى آن را بدست مىآورند قطعى است كه همان گونه كه اين گونه سئوالات ناشى از توجه علمى و فلسفى به موضوع است ، پاسخهايى كه براى آنها در نظر گرفته مىشود نيز جنبهء علمى يا فلسفى خواهد داشت . با يك عبارت كلىتر مىتوانيم بگوييم : هر حقيقت معقولى كه به نحوى از واقعيت برخوردار يا با واقعيت در ارتباط باشد ، مىتواند از ديدگاه قانونى كه آن را در بردارد ، مطرح گردد . و بديهى است كه چنين حقيقت معقولى هم مىتواند در مجراى بررسى علمى قرار بگيرد و هم فلسفى . اگر چه با توجه به مباحثى كه تاكنون مطرح نموديم ، اصالت ارزشها از ديدگاه علمى و فلسفى به
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 300
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٠٠