كه بطور كلى در همهء موارد آن ارزشها صدق مىكند . همچنين همين روش را در سؤال از علل بوجود آورندهء آن ارزشها و معلولات آنها نيز مىتوانيم مطرح نموده و به پاسخهاى كلى برسيم . اين مطلب را در مباحث گذشته تا حدودى مشروح مورد بررسى قرار دادهايم ، مراجعه فرماييد .
در اين مبحث مىخواهيم ببينيم آيا ارزشها را مىتوانيم از ديدگاه فلسفى نيز مورد مطالعه و تفسير و تحليل قرار بدهيم يا نه پاسخ اين سؤال روشن است ، زيرا با نظر به تعريف ديد فلسفى در بارهء حقايق عالم هستى كه از يك جهت عبارتست از رساندن « چيست » و « چون » و « چرا » ها به پاسخهاى نهائى ممكن ، بدون كمترين ترديد همهء ارزشها و معنويات نيز مىتوانند با همين ديد مورد تحليل و تركيب معرفتى قرار بگيرند . مگر نه اينست كه : « فلسفه آن ذره بين است كه همه چيز مىخواهد از آن بگريزد ، ولى اين ذره بين كه دائرهء آن به وسعت جهان هستى يا ارائه دهندهء همهء جهان هستى است ، هيچ چيزى را رها نمىكند . » مجموع نگرشهاى علمى و فلسفى در بارهء ارزشها بدين قرار انجام مىگيرد : براى مثال ، اخلاق عالى را در نظر مىگيريم : 1 - نگرش علمى در اخلاق عالى انسانى بطورى كه در مباحث گذشته بيان نموديم ، عبارتست از قرار گرفتن آن ، در مجراى سئوالات در بارهء ماهيت و علل بوجود آورنده و موانع و كميت و كيفيت و خواص آن ، و همچنين قرار گرفتن آن در مجراى مقايسهها و تطبيقات و غير ذلك . توضيح اين كه اخلاق عالى انسانى عبارت است از دارا بودن به صفات و ملكات پسنديدهء انسانى كه از قرار گرفتن شخصيت انسانى در مسير « صيانت تكاملى ذات » ناشى مىگردد . هر اندازه كه شخصيت آدمى در اين مسير به رشد بيشترى توفيق بيابد اخلاق عالى انسانى او والاتر مىگردد .
انسانهايى كه از اين اخلاق برخوردار مىباشند از اطمينان روانى و آرامش روحى
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 299
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٩٩