مطلب چهارم - تعيين ابعاد و ملاك موضوع علمى
مقصود از اين مطلب اين است كه ما با نظر به مباحث گذشته به كدامين موضوع مىتوانيم بگوييم : اين يك موضوع علمى است ، و آن يكى موضوع علمى نيست مىتوانيم با كمال صراحت بگوييم : اين مطلب اساسىترين چيزى است كه سرنوشت ارزشها و علوم را تعيين مىنمايد . در اين مبحث مىخواهيم بدانيم كدامين موضوع را علمى بايد ناميد با نظر به مباحث فوق ، هر « واقعيت براى خود » هرگاه با نظر به ابعاد ذيل قابل شناخت بوده باشد آن واقعيت را مىتوان به عنوان يك موضوع علمى مطرح نمود : 1 - تعيين ماهيت و مختصات آن واقعيت .
2 - عوامل و شرايط و مقتضيات بوجود آورندهء آن و موانعى كه مىتوانند از بوجود آمدن آن واقعيت جلوگيرى نمايند ، قابل شناخت و محاسبه باشند .