بفهميد كه چه بوده است و چه خواهد گشت اگر چه تحليل و مشاهدات شما در نهايت دقت صورت بگيرد . ( 1 ) اگر شما در اين دنيا تنها يك جاندار را ببينيد و حتى آنچه را كه شبيه به آنست هم در دنيا نديده باشيد ، هيچ راهى براى شناخت آن سرگذشتى كه جاندار به آن وضع رسانيده و همچنين آن آينده اى را كه با جريان قانونى خود به آن خواهد رسيد نخواهيد شناخت .
مطلب دوم - عامل و طرق متنوع كشف قوانين علمى
نخستين عامل كشف قوانين علمى ، آن دريافت بسيار اصيل فطرى يا درك يقينى عقلى است كه براى همهء انسانها اثبات نموده است كه هيچ حقيقت و جريانى در عالم هستى بدون قانون نمىباشد . ممكن است كسى چنين توهم كند كه بشر اولى در آغاز تاريخ زندگى خود در اين سياره تنها جزئيات محسوس را مىديديد و هيچ قضيهء كليه اى را درك نمىكرد تا نامش را قانون بگذارد ، و درك قضاياى كلى بطور تدريجى صورت گرفته و مانند يك دريافت اصيل فطرى يا درك يقينى عقلى گشته است .
پاسخى كه به اين توهم مىتوان داد اينست كه اگر واقعيت چنين جريانى را هم تصديق نماييم ، لازمه اش آن نيست كه دريافت قانونمندى تمام اجزاء و روابط هستى يك پديدهء تازه و فرعى بوده است ، زيرا انسان با آن سازمان روانى و مختصات مغزى كه در تاريخ ظهور كرده است اگر هم نتوانسته باشد در هر زمان و از آغاز زندگىاش در روى زمين آن دريافت اصيل قانونمندى هستى را بطور روشن و مفصل دريافت نمايد ، ولى با گذشت زمان و با برقرار ساختن تدريجى ارتباطات با ابعاد و سطوحى از موجودات ،
هامش
( 1 ) اين تذكر ضرورت دارد : وقتى كه مىگوييم : اگر شما هيچ گونه سابقهء علمى و مشاهده اى در بارهء سيب چه در سرگذشت آن و چه در تحولاتى كه در آيندهء آن سيب به خود خواهد ديد نداشته باشيد نمىتوانيد از خود سيب بريده از جريانات گذشته و آينده بفهميد كه آن سيب چه جريانى را در پشت سر گذاشته است و چه آينده اى را پيش روى خود دارد ، منظور ما از « هيچگونه سابقهء علمى و مشاهدات در بارهء سيب » اعم است از سابقهء در بارهء خود سيب و هر آن چيزى كه جرياناتى مشابه آن داشته باشد مانند گلابى . و بطور كلى اگر بررسى علمى در بارهء خود يك موجود اعم از طبيعى و مصنوعى انجام بگيرد و هيچ اطلاعى از گذشته و آيندهء آن وجود نداشته باشد ، محال است كه خود همان موجود براى ما روشن بسازد كه از كدامين سرگذشت عبور نموده و رو به كدامين سرنوشت مىرود .