تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 267

مساهمون:

ص٢٦٧

ورشكستگى علم اعلام شد

پىير روسو پس از نقل اين اعلاميه از فردينان برونتىير ، چنين مىگويد : « آورده‌اند كه وقتى در يكى از شهرهاى آلمان حاكمى مىزيست كه از لحاظ درستى و جديت ضرب المثل بود دزدان و راهزنان از او ترس و وحشت بسيار داشتند و مردان شرافتمند او را صميمانه احترام مىكردند . اما روزى اهالى شهر به رازى صاعقه آسا پى بردند ، از اين قرار : - حاكم هر شب لباسى مبدل مىپوشيد و طپانچه اى در جيب مىگذاشت و آهسته و بىسر و صدا از خانه خارج مىشد و مردم را لخت مىكرد و يا از ايشان به زور چيزى مىگرفت . . . لابد مىپرسيد كه آيا اين داستان ، همان حكايت هالرز حاكم نيست شايد چنين باشد ، ولى در عين حال داستان علوم رياضى در اواخر قرن نوزدهم نيز مىباشد . از بيست قرن تاكنون مردم در مقابل آن ضعف و غش مىكردند . هر كس مىخواست در كوچكترين مورد اصلاحى به عمل بياورد يا دخالتى كند عمل او را مانند توهين به مقدسات تلقى مىكردند اما ناگهان اصل اقليدسى ضعف گريه آورى از خود نشان داد و مفهوم قديمى اتصال با سر و صداى بسيار فرو ريخت و نابود شد و قلمرو آشناى اعداد معمولى به وسيلهء بهمنى از اعداد اصم و اندازه نگرفتنى خورد شد و بنائى كه اين قدر مورد احترام و پرستش بود تركها و شكافهاى بزرگ برداشت . . . اما فقط بناى معظم رياضيات نبود كه گرفتار خرابى و ويرانى مىگرديد : تمام قصر بزرگ علوم به اين حال دچار بود . . . » ( 1 ) خود پىير روسو در آخر كتاب خود اين جملات را بيان مىدارد : « درست است كه امروزه مردانى وجود دارند كه منكر اين آزادى فكرى هستند و مىخواهند از حالت ترديد و عدم قطعيتى كه در دانش فعلى وجود دارد ، ورشكستگى آن را نتيجه بگيرند و به نفع روح عرفانى و ما وراء الطبيعهء جديدى وعظ و تبليغ كنند ، بلى ما نيز تصديق داريم كه علم امروزه يكى از مراحل بحرانى خود را طى مىكند و اين موضوع را پوشيده نداشتيم و طى صفحات گذشته با وضوح كامل بيان نموديم . اما اين

هامش
( 1 ) تاريخ علوم - پىير روسو ص 693 و 694
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 267 | محمد تقي جعفري