زمين به علت نارسايى وسايل زندگى براى مردم مىباشد . اين نظريه كه به وسيلهء مالتوس ابراز شد ، در پى پايه بودن آن كافى است كه به پيشرفت شگفت انگيز علومى توجه كنيم كه امروزه از طرق و با وسائل غير قابل پيش بينى ، پاسخگوى معيشت مردم مىباشد . و با توجه به حقايق مربوط به اين مسئله ، مىبينيم كه اگر بازيگرى سودپرستان و قدرت طلبان نباشد ، هرگز كرهء زمين ما دچار آن مصائبى نمىگردد كه مالتوس بىاطلاع و شتابزده بيان نموده بود .
پنج - همان قضيهء جدايى علوم از ارزشها است كه به جهت مقبوليت عامهء علم به معناى رسمى و معمولى آن آگاهانه يا ناآگاهانه ارزشها را از مقام شايستهء خود پايين آورد و آنها را مانند يك عده پديدههاى تجملى براى زندگى انسانها كه غالبا جنبهء فردى هم دارند قلمداد نمود .
اين عامل كه منظور اصلى ما در اين كتاب است ، در قسمت دوم مشروحا مورد تحقيق و بررسى قرار مىگيرد . برگرديم به دو حادثهء بسيار عظيمى كه در همين دوران معاصر ( دوران پنجم ) اتفاق افتاد و توانست تا حدى بازيگرىهاى بزرگ ما را در بارهء علوم و برداشت از آنها را به ما ارائه بدهد و ضمنا انسانهاى آگاه و خردمند را به راه معتدلى كه در ارزيابى علوم پيش گرفته بودند به روش خود مطمئن بسازد . دو حادثه بسيار عظيم اين بود : 1 - در همان هنگام كه علم پرستان با كمال بىاعتنائى به همه چيز جز مشاهدات ( به اصطلاح ) در محراب علوم نشسته و يا پيشانى براى سجده بر آزمايشگاهها در حال عبادت بودند ناگهان با ديدن اعلاميهء زير كه از طرف هواداران علم پرستان صادر شده بود در حيرت و بهت فوق العاده اى فرو رفتند . چه مىدانيم شايد هم آن روز كسانى بودند كه صداى فرو ريختن كاخ آمال و آرزوها و بالاتر از اينها محراب عبادت خود را كه كاربرد آزمايشگاهها بودند به جهت دخالت دادن كيفيت مخصوص خود در موضوعات درك شده با گوش خود شنيدند و علم را با كمال تفريطگرى از محل حقيقى خود ساقط نمودند . بهر حال ، اين اعلاميه خواه ناخواه در سال 1859 ميلادى به وسيلهء فردينان برونتىير صادر گشت .
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 266
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٦٦