قابل اثبات است و مخصوصا نظام حقوق بشر از ديدگاه غرب و از ديدگاه اسلام كه هر دو آنها همهء بشريت را مورد حقوق و اخلاق جهانى مىدانند روشنترين دلايل اثبات تساوىها و اتحادها ميان جوامع گوناگون بشرى مىباشد . اگر گفته شود كه ادعاى جهانى بودن اخلاق و فرهنگ و حقوق بشر خيالى بيش نيست ، زيرا ما همواره شاهد زورگويى و غلبهء قدرتها و سوداگران مىباشيم ، پاسخ اين گفتار هم كاملا روشن است ، زيرا تدوين و تنظيم فرهنگ و قضاياى اخلاقى و حقوقى عام و توجه همهء انسانها به آنها به عنوان عاليترين ايدههاى بشرى ، بهترين دليل آنست كه انسانها در اعماق فطرت و شخصيت خود آن تساويها و اتحادهايى را كه اخلاق و فرهنگ و حقوقهاى جهانى مطرح ميكنند درمىيابند و آنها را عاليترين آرمانهاى زندگى فردى و اجتماعى خود مىدانند . نهايت امر از بيم آنكه از خواستههاى طبيعى خود به وسيلهء قدرتمندان و مال پرستان زراندوز و زورگو محروم بمانند دست اتحاد براى عملى ساختن آن تساويها و اتحادها به هم نمىدهند .
اگر شما امروزه هزاران مورچه را زير پاى خود محو و نابود بسازيد ، معنايش آن نيست كه آن مورچگان جان نداشتند و براى بقاى حيات خود تلاش نمىكردهاند و زندگى دسته جمعى در نهادشان نبوده است .
سه - نظريهء اصالت غريزهء جنسى كه آن را با اشكال مختلف بر مغزهاى بشر ساده لوح داخل كردند و چنان با قيافهء علمى از اين قضيه دفاع نمودند كه اگر يك صدم آن تكاپو و تلاش را در راه اثبات اصول انسانى نموده بودند ، قطعا تاريخ انسانى مسير تكامل را پيش مىگرفت و امروز مىتوانستيم ادعا كنيم كه ما در تاريخ انسانى زندگى مىكنيم نه اين كه در تاريخ طبيعى بر مبناى قدرت و سود دست و پا مىزنيم .
شگفت آورتر از همهء اينها دفاع جدى از صحت اين نظريه بعد از ثابت شدن بطلان آنست كه متأسفانه در مشرق زمينى كه مهد علوم و معارف عاليهء انسانى بود ، از طرف ساده لوحان خود باخته يا شهرت پرستان بينوا صورت مىگرفت و بدانجهت كه بطلان نظريهء مزبور از جهات مختلف در كتب روانشناسى و روانپزشكى روشن گشته است ، ما به بيان آنها نمىپردازيم .
چهار - نظريهء افزايش جمعيت و نفوس روى زمين كه مالتوس مىگفت : اولى با تصاعد هندسى انجام مىگيرد و دومى با تصاعد حسابى كه نتيجهء آن انفجار كرهء
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 265
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٦٥