مىگويند : ما بين اولين دميدن صور و دومين دميدن آن ( كه چهل سال طول داشته است ) توقف نكردهايد مگر ده شب يا ده روز ، يا در زندگى دنيوى توقف نكردهايد مگر ده شب يا ده روز . ما به آنچه كه مىگويند داناتريم ، هنگامى كه با صلاحيتترين آنان در پيمودن راه حق مىگويد : توقف نكرديد در زندگى دنيوى يا در قبرها يا ما بين دو صور مگر يك روز . ) اين مضمون در آيات متعددى در قرآن آمده و با كمال وضوح اثبات كرده است كه عوامل درك زمان تصرف و دخالت شديدى در جريان حركت و انتزاع زمان از آن مىنمايند . 21 - * ( يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَهُمْ عَنِ الآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ ) * ( 1 ) ( آنان نمودى از زندگى دنيا را مىدانند و از حيات اخروى غافلند . )
انواع دخالتهاى منطقهء عوامل درك در معرفت در بارهء « واقعيتها براى خود » از ديدگاه قرآن
1 - دخالت و تصرف حواس : - آيات شمارهء 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 10 ، 11 ، 12 ، 13 ، 14 ، 15 ، 16 .
2 - دخالت حواس و خواستهها و تدبيرها و آراء پيش ساخته : - شمارهء 1 ، 21 .
3 - حواس و اعمال : - شمارهء 3 ، 6 ، 7 ، 8 .
4 - اشتغال درون : - شمارهء 9 .
5 - عوامل مغزى : - 17 ، 18 ، 19 ، 20 .
اين مباحث با اهميتترين نتيجه اى را كه ارائه مىدهد اينست كه : هر كسى كه علم را با اين همه محدوديتها كه 9 عامل و وسيله و كانال آن را احاطه كرده است ، در برابر ارزشها قرار بدهد ، بطورى كه ارزشها را در مقابل علم تحقير نمايد ، و علم را طريق منحصر براى درك واقعيتها مطرح نمايد ، يا اطلاع لازم و كافى از اين دو حقيقت ( علم و ارزش ) ندارد ، يا بر مبناى اصول پيش ساخته اى مىانديشد و سخن
هامش
( 1 ) الروم آيهء 7