به كار رفته است مشاهدهء ما در بارهء آن كرات دگرگون خواهد گشت . همچنين است ميكرسكپها و ديگر وسايل و كانالهاى معرفتى كه براى دقت در نزديكتر ساختن علم و معرفت ما در بارهء آنچه كه آنها نشان مىدهند خاصيت و كيفيت مخصوص مادى و تركيبى تكنيكى خود را در آن موضوع دخالت مىدهند . و با توجه به همين عامل هفتم است كه دخالت وسائط درك را كه ذيلا بيان مىنماييم با وضوح كامل مىبينيم .
موجودات بسيارى در پيرامون ما با كيفيتهايى مخصوص به خود كه دارند ما را با آن پديده هايى كه اين موجودات دارا مىباشند در ارتباط قرار مىدهند : به عنوان مثال در اتاقى كه نشستهايد مسلما درجه اى معين از حرارت وجود دارد كه اگر گرماسنج در آن اتاق داشته باشيد درجهء 27 بالاى صفر را نشان خواهد داد ، اگر شما در اين اتاق انواعى از موجودات داشته باشيد مانند فرش پشمى ، گليم نخى انواعى از شيشه و ظروف سفالين و چينى و فلزى ، سنگ آجر ، سيمان ، موجودات چوبى ، شما هر يك از اين موجودات را لمس كنيد ، احساس خواهيد كرد كه هر يك از آنها درجه اى خاص از حرارت را نشان مىدهد . از اين جريان تجربى به خوبى اثبات مىشود كه هر موجودى اگر در جريان وسيلهء علم و معرفت قرار بگيرد ، كيفيت و خاصيت خود را هم به آنچه كه ارائه مىدهد كم و بيش مخلوط مىسازد . و شما از نظر علمى نمىتوانيد در ارائه واقعيات هيچ يك از آن موجودات را كه به عنوان وسيلهء اطلاع يافتن از حرارت مورد بهره بردارى قرار دادهايد بر ديگرى ترجيح بدهيد . در اينجا بايد براى بيدار ساختن بعضى از تازه كاران ميدان علم و معرفت كه گمان مىكنند به وسيلهء همين علوم معمولى با آن محدوديتهايى كه دارد و ما به مقدارى از آنها در اين مبحث اشاره نموديم ، مىتوانند همهء واقعيتها را از همهء سطوح و ابعاد بدون كمترين محدوديت بشناسند ، عباراتى از يكى از بزرگترين پيشتازان فيزيك دوران معاصر ارائه مىدهيم . اين پيشتاز بزرگ فيزيك در دوران معاصر همان ماكس پلانك است كه علم را در وجود خود به انسانيت درآميخته بود كه با كمال تواضع واقع بينانه چنين مىگويد : « كمال مطلوب فيزيكدان شناسائى جهان خارج حقيقى است ، با اين همه يگانه وسائل كاوش او ، يعنى اندازه گيريهايش هرگز در بارهء خود جهان حقيقى چيزى به او
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 222
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٢٢