بزرگوار هم به من تعليم نموده و در حق من دعا كرده است كه سينهء من پذيراى آن شود ، و دلم آن را دريابد ) . در بارهء توضيح علم غيب در موضوعهاى فوق در مجلد هشتم از صفحهء هشتم به بعد مطالبى را بيان نمودهايم و در اينجا به بعضى از آنها متذكر مىشويم .
اين كه علم به روز قيامت علم غيب است كاملا روشن است ، و اما پديدهء باران كه در آيهء شريفه آمده است ، ممكن است گفته شود : امروزه با وسايلى كه در مسائل هوا شناسى بدست آمده است و ابزارى كه در رساندن اطلاعات از نقطه اى به نقطه هايى دور تر به وجود آمده است مىتوان از موقع آمدن باران مطلع گشت . بنا بر اين ، چگونه مىتوان گفت كه علم اين پديده فقط در نزد خدا است اين سؤال در بارهء محتواى ارحام نيز قابل طرح است كه امروزه با وسايلى ممكن است از آنچه كه در ارحام است مطلع گشت . پاسخ اين سئوالات و امثال آنها را مىتوان چنين مطرح نمود : همهء امورى كه در فوق گفته شده است ، بشر مىتواند با دانشها و اطلاعات عمومى آنها را بداند موقعى كه آن امور به وسيلهء مقدمات يا نزديك شدن بروز آنها در عرصهء طبيعت قابل آگاهى بوده باشند . به اين معنى پس از آنكه عوامل جوى براى باريدن باران فراهم آمد و انسان توانست از ناحيهء آن عوامل و مقدمات به ظهور و تراكم ابر در فضا علم پيدا كند و سمت حركت آن را تشخيص بدهد ، مىتواند بگويد موقع باريدن باران مورد آگاهى ما قرار گرفته است ، ولى اين علم غير از علم به موقع و علل اصلى بروز ابر از بخارهاى دريايى و حركت ابرها و غير ذلك مىباشد . و با نظر ما در هر سال بارها خطاهايى را در اطلاعاتى كه در بارهء وضع عمومى هوا مىدهند مشاهده مىكنيم ، مىتوانيم پاسخ مزبور را قبول كنيم ، و به اين نتيجه برسيم كه علم به اين گونه پديدهها نسبى و به اضافهء علل و مقدمات قابل تحقق مىباشد . همچنين مىتوان گفت : منظور از علم غيب كه در انحصار خدا است ، عبارتست از علمهاى بدون واسطه . لذا اگر به وسيلهء اشعه اى يا وسايلى ديگر فهميده شود كه جنين پسر است يا دختر ، اين علم را نمىتوان گفت كه علم غيب است ، چنان كه اگر رحم مادر را بشكافند و از محتواى رحم اطلاع بدست آورند ، علم غيب نمىباشد . البته علم به اين كه جنين در رحم زيبا است يا نازيبا ، وقايعى كه در زندگى در اين دنيا در پيش دارد چه خواهد بود ،
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 152
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٥٢