است . حتى نيرويى كه قاتل بوسيلهء آن مرتكب جنايت قتل عمدى گشته است ، با نظر به لا حول و لا قوّة إلَّا باللَّه از آن خداوندى است ، ولى انتخاب مورد به كار بردن آن اجزاء و تشكيلات وجودى و آن نيرو كه در مبحث ما قتل نفس است ، عمل خود قاتل است ، و منزه است پروردگار عالميان از اين كه تمام علت يك عمل زشت را در يك انسان بوجود بياورد به طورى كه صدور معلول با بوجود آمدن آن علت ضرورى جبرى باشد . با اين حال ، بنده را ملامت و تفسيق و مستحق كيفر جانى يا مالى فرمايد .
الطاف و مراحم انسانى امير المؤمنين عليه السلام در بارهء ابن ملجم كه قاتل او بود
گفت دشمن را همى بينم به چشم
روز و شب بر وى ندارم هيچ خشم
ز ان كه مرگم همچو جان خوش آمده است
مرگ من در بعث چنگ اندر زده است
در مبحث گذشته از طريق روايات فراوان اثبات كرديم كه امير المؤمنين عليه السلام مىدانست كه ابن ملجم ، خبيث و شقىترين مردم ، سوء قصد بجان مبارك او دارد . با اين حال ، براى دفع خطر مرگ از خويشتن هيچ اقدامى نفرمود ، بلكه همان گونه كه از تواريخ برمىآيد ، حقوق و احسان به ابن ملجم را ترك نفرموده است ، و در كتاب مقتل امير المؤمنين عليه السلام تأليف ابن ابى الدنيا چنين آمده است : « پس از آن كه ابن ملجم پليد آن ضربت را بر سر مبارك آن حضرت وارد آورد ، فرمود : علىّ بالرّجل ، فأتى به ، فقال : أى عدوّا للَّه ألم أحسن إليك و أصنع و أصنع قال : بلى . . . » « آن مرد را بياوريد ( ابن ملجم را ) سپس فرمود : اى دشمن خدا ، مگر من به تو احسان نكردهام مگر من در حق تو مكررا نيكى نكردهام ( 1 )
هامش
( 1 ) جملاتى كه از مقتل امير المؤمنين عليه السلام تأليف ابو بكر ابى الدنيا نقل مىكنيم از مقاله دانشمند محترم آقاى سيد عبد العزيز طباطبائى در نشريه تراثنا مؤسسه آل البيت ع شماره 3 سال سوم از ص 88 تا ص 127 اخذ شده است .