ضرر جسمانى است مانند خوردن و آشاميدن مواد مضر ، و يا موجب ضرر روحى است ، مانند ارتكاب شهوات بدون انطباق با قانون و همچنين قمار و دروغ و قتل نفس و غير ذلك . انسان وارستهء الهى براى صيانت تكاملى ذات از اين عوامل تباه كننده كه در شرع مقدس از ارتكاب آنها جلوگيرى شده است ، اجتناب مىورزد .
2 - خوف خداوندى در دلهاى آنان جايگير شده است . منظور از خوف خداوندى در هر جا كه از آيات قرآنى يا سخنان امير المؤمنين و ديگر أئمهء معصومين عليهم السلام آمده باشد ، ترس به آن معناى متداول نيست كه عبارتست از نوعى انقباض روانى كه از قرار گرفتن در سلطهء شكنندهء يك موجود نيرومند بدون اين كه قدرتمند شايستگى و صلاحيت آن شخص را كه مىترسد براى ترساندن در نظر بگيرد و بدون آگاهى به معناى سلطه و ارزيابى آن ، و اين كه قدرتمند ذاتا بايد ناتوان را از بين ببرد مانند ترس خرگوش از شير ، ترس آهو از پلنگ و ترس انسانهاى ضعيف از قدرتمندان كه بدون توجه به معناى ضعف و قدرت ، و بدون توجه به مسئوليت در برابر انسانها و غير ذلك . خداوند آن موجود قوى و داراى سلطهء مطلقه است كه موجودات توانا و ناتوان را خود او آفريده است و حكمت بالغه خداوندى همان فيض را كه به موجودات نيرومند افاضه فرموده است ، به موجودات ناتوان نيز عنايت فرموده است . همچنين آفرينش مخلوقات چه توانا و چه ناتوان بر مبناى حكمت عاليه و مشيت بالغهء ربوبى است كه به جز خير و صلاح مخلوقات بجريان نيفتاده است .
بنا بر اين ، ترس بشر از خداوند سبحان به معناى آن نيست كه خود قدرت و سلطه ذاتا مقتضى پايمال كردن ناتوان است ، و نه از براى آنست كه اگر بشر ناتوان را از بين ببرد و يا حيات او را مختل بسازد و دچار نقص كند نفعى به خدا مىرسد و يا ضررى از او دفع مىشود نتيجهء اين تحقيق چنين است كه ترس و خوفى كه انسان از خدا بايد داشته باشد به دو موضوع مستند است .
الف - علم و قدرت مطلقهء الهى بطورى كه هيچ چيزى از علم او مخفى نيست و هيچ چيزى هم نمىتواند از حيطهء حكومت او فرار كند -
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 148
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٤٨