ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 40

مىكند كه اگر در راه اشباع پرستش خود قابل استخدام نباشند ، بايد همهء آنها مطرود شوند اين نكته را هم بايد در نظر بگيريم كه تفاوت خود پرستى بدوى با خودپرستىهاى پيشرفته ، مانند جوامع بدوى با جوامع پيشرفته مىباشد ، لذا مفاهيم خودپرستى و خود نمائى در سخنان اعراب دوران جاهليّت با كمال وضوح و صراحت طرح مىشود ، در صورتى كه همان مفاهيم در دورانهاى بعدى بقدرى پوشيده و پيچيده بوجود مىآيد كه براى فهم آنها تفكَّرات و فعّاليتهاى مغزى فراوانى مورد احتياج مىباشد . دو - إنّ اللَّه بعث محمّدا صلَّى اللَّه عليه و آله ، و ليس أحد من العرب يقرأ كتابا و لا يدّعى نبوّة . ( 1 ) ( خداوند متعال محمّد صلَّى اللَّه عليه و آله را در زمانى مبعوث فرمود كه هيچ كس از عرب كتابى نمىخواند و نبوّتى را ادّعا نمىكرد . ) الف - در آن دوران جاهليّت ، علم و جهان شناسى و معرفت بطور كلَّى در ميان اعراب ديده نمىشود مگر مقدارى ادبيّات آن هم در قالب شعر كه محتوياتى جز يك عدّه مفاهيم طبيعى كلَّى و مقدارى پديده‌هاى فطرى تصعيد نشده كه بر محور خود خواهى حركت مىكند نداشته است . مفاهيم طبيعى كلَّى مانند بيابان ، ابر ، باران ، آسمان ، درخت ، رودخانه ، كوه ، آفتاب ، ماه ، ستارگان ، دره ، شب ، روز ، و غير ذلك . پديده‌هاى فطرى تصعيد نشده مانند افتخار به نسب ، محيط ، شمشير ، جنگ ، غالب و مغلوب ، قدرت ، اسارت ، علاقه‌ها و محبّتهاى جنسى ابتدائى ، مهمان ، تعصّب به نژاد و غير ذلك . و اشخاصى هم كه بهره اى از معرفت داشتند بسيار محدود بودند مانند قسّ بن ساعدهء ايادى ( 1 ) ،