به خواستهء روانى محض است ، چنان كه آشاميدن آب پاسخگوى خواستهء طبيعت ساختمان عضوى آدمى است . اين گونه هدفگيرى بىشباهت به فعّاليّت زنبور عسل براى توليد عسل نيست . در اين توليد نه احساس تعهّد و مسؤوليّتى در كار است و نه كارى با نتايج آن توليد منظور است . اين گونه فعّاليّتها كه معلول مكانيسم موجوديّت نابغه يا فيلسوف است ، هدفى جز ارضاى خواستهء ضرورى درون چيز ديگرى ندارد .
و به همين جهت است كه در تعيين عامل دگرگونىهاى تكاملى تاريخ ، نوابغ و فيلسوفان مانند موادّ خام تلقّى ميشوند كه بدون مديريّتهاى منطقى مانند موادّ كوه آتشفشانى يا بيهوده تلف ميشوند و يا به صورت عوامل ويرانگر در مىآيند و اگر هم سودى داشته باشند ، سودى نيست كه هدف گيرى شده باشد .
2 - سودجوئى به معناى عمومى آن كه شامل ثروت و ساير امكانات مادّى مىباشد . اين گروه نوابغ و دانشمندان در دورانهاى متأخّر فراوان هستند . همچنين اين سودجوئى شامل شهرت طلبى و مقام خواهى و خود نمايى نيز مىباشد . شخصيّت اين گروه در مجراى سوداگرىها قرار مىگيرد ، نتيجتا باضافهء اين كه فعّاليّتهاى فكرى و عملى اين گروه وابسته به تعهّد عالى انسانى نيست ، به آن جهت كه از مديريّت منطق انسانى در بارهء محصولات نبوغ و دانششان بر كنار مىباشند ، لذا از قرار گرفتن نبوغ و استعدادشان در معرض سوء استفادههاى مخرّب در امان نيستند .
3 - افرادى از نوابغ و فلاسفه و بنيانگذاران عالى مقام وجود دارند كه عشق به كمال و احساس تعهّد برين در زندگانى ، آنانرا به تكاپو و فعّاليّت وادار مىنمايد .
اينان محكوم جريان جبرى مكانيسم حيات و مغزشان نيستند و سود جويى در اشكال مختلف را هم هدف تكاپو و فعّاليّت خود قرار ندادهاند ، بلكه امتيازى را كه در خود احساس كردهاند مىدانند كه اين امتياز امانت بزرگى است كه از آفرينندهء هستى و همهء امتيازات گرفته شده و بايستى به انسانها كه نهالهاى باغ خداوندى هستند ، ادا شود . اينان شخصيّتهايى هستند كه امتياز نبوغ و استعداد را وسيلهء خود آرايى و سود جويى قرار نمىدهند ، بلكه آماده هستند كه از عاليترين لذايذ زندگى خود دست برداشته و در راه به كار انداختن و بهره بردارى از آن امتياز ، متحمّل رنجها و مشقّتها نيز بوده باشند .
بعنوان نمونه اى از اين گروه نوابغ ، مىتوان كپلر را ياد آور شد در بارهء او چنين نوشتهاند :
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 30
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٠