داراى نرمش ، و ايمان در يقين و اشتياق شديد به علم و علم در حلم و اقتصاد در بىنيازى و خشوع در عبادت . . . » ( فمن علامة أحدهم أنّك ترى له قوّة فى دين و حزما فى لين و إيمانا فى يقين و حرصا فى علم و علما فى حلم و قصدا فى غنى و خشوعا فى عبادة ) ( 1 ) « علم را با حلم و گفتار را با عمل در مىآميزد . » ( يمزج الحلم بالعلم و القول بالعمل ) ( 2 ) امير المؤمنين عليه السّلام اوصاف عالم ربّانى را بدين ترتيب مطرح مىكند :
1 - روشنائى درونى كه غير از انعكاس نمودهاى عينى در آيينهء ذهن است .
ما در تاريخ معرفت بشر افراد فراوانى از متفكَّران را سراغ داريم كه مطالب زيادى را از علم در ذهن خود اندوختهاند ، ولى داراى آن روشنائى درونى نبودهاند كه زندگى آنانرا روشن بسازد كه اگر عمل عينى آنانرا در شكل قضيّهء كلَّى در آورند ، قانونى قابل پيروى بوده باشد . روشنائى علم براى اينان نه تنها اثرى مثبت ندارد ، بلكه گاهى مزاحم زندگى خود آنان و عامل اختلال زندگى ديگران نيز مىباشد . آيا اين علم است كه روزگار ديگران را سياه كند و روزگار خود صاحب علم را تباه بسازد ماهيّت علم سه روشنائى دارد : يكى روشنائى موضوعى كه عبارتست از آگاه شدن بيك موضوع كه معلوم ناميده مىشود ، مانند روشن شدن ذهن به اين كه « خردمند براى جامعهء خود مفيد است » مفيد بودن خردمند براى جامعهء خود معلومى است كه ذهن كسى را كه آن را بدست آورده است ، روشن ساخته و مىتواند بوسيلهء آن روشنائى واقعيّتها و مختصّات آن معلوم را درك نموده و در مسير زندگيش در موقع ارتباط با آنها ، بچاه نيفتد ، زيرا اين معلوم چراغى در دست كسى است كه آن را بدست آورده است .
هامش
( 1 ) ج 1 - شمارهء 193 .
( 2 ) ج 1 - شمارهء 193 .