ضخيمى روى آن پوچى كشيده و نمىگذارد انسانها با سؤال « سپس چه » در بارهء حيات خود و ديگران بينديشند .
تقسيم چهارم - « مردم بر سه گونهاند
:
عالم ربّانى و متعلَّم در راه رستگارى و مردمى كه مانند مگسهاى ناچيز نه تعقلَّى دارند و نه وجدان آگاه ، دنباله رو و هر عربده اى هستند كه آنانرا به خود جلب نمايد ، با هر بادى كه مىوزد حركت ميكنند ، دلهاى آنان با نور علم روشن نگشته است و تكيه بر ركن محكم و مورد اعتماد ندارند . »
( النّاس ثلاثة : عالم ربّانىّ ، و متعلَّم على سبيل النّجاة ، و همج رعاع أتباع كلّ ناعق يميلون مع كلّ ريح ، لم يستضيئوا بنور العلم و لم يلجئوا إلى ركن وثيق ) ( 1 )
توضيحى در بارهء سه صنف انسانها
:
صنف يكم - عالم ربّانىّ
- منظور امير المؤمنين عليه السّلام از عالم ربّانىّ هر انسانى است كه معرفتى را كه در بارهء طبيعت و انسان و مجموع جهان هستى و الهيّات اندوخته است ، در راه « حيات معقول » خود و ديگران به كار ببندد . اين توصيف در چند مورد از خطبهء همّام چنين آمده است : « آن انسانهاى با تقوى گوشهاى خود را به علومى فرا مىدهند كه براى آنان سودى داشته باشد . » ( وقفوا أسماعهم على العلم النّافع لهم ) ( 2 ) « امّا در روز ، آنان انسانهائى حليم و عالم و نيكوكار و اهل تقوى هستند . » ( و أمّا النّهار فحلماء ، علماء ، أبرار ، أتقياء ، ) ( 3 ) « از علامات هر يك از آنان اينست كه در دين نيرومند و در عين احتياط
هامش
( 1 ) ج 3 - شماره 147 .
( 2 ) ج 1 - شماره 191 .
( 3 ) ج 1 - شماره 191 .