تفسير عمومى خطبهء صد و نهم
بحثى در دو موضوع مهمّ پيش از تفسير خطبهء صد و نهم
موضوع يكم - ابن ابى الحديد در بارهء اين خطبه مطالبى را بيان نموده است كه در فهم سخنان امير المؤمنين عليه السّلام بسيار مفيد است .
او مىگويد : « اگر كسى بخواهد فصاحت و بلاغت را بياموزد و برترى بعضى از سخنان را بر بعضى ديگر بفهمد ، در اين خطبه تأمّل كند ، زيرا نسبت اين خطبه بر همهء سخنان فصيح - غير از كلام خدا و رسولش - نسبت ستارگان درخشان آسمانى بر سنگهاى تاريك زمينى است . سپس انسان صاحب نظر بنگرد در نورانيّت و جلالت و پر محتوى بودن و زيبائى و گيرندگى و ايجاد لرزش وحى و هيبت و ترس و خشيت اين خطبه .
اگر اين خطبه بيك زنديق ملحدى كه تصميم به مقاومت در اعتقاد به نفى قيامت و زنده شدن مردم در آن روز گرفته است ، خوانده شود ، تمام قواى او فرو مىريزد و قلبش را مرعوب و نفسش را تضعيف و اعتقادش را متزلزل مىسازد . خدا گويندهء اين خطبه ( علىّ بن ابي طالب عليه السّلام ) را جزاى خير دهد - بهترين جزائى كه بيك ولىّ از اوليائش عنايت مىفرمايد . يارى اين شخصيّت ( علىّ بن ابي طالب عليه السّلام ) به دين او در عاليترين حدّ بوده است : گاهى با دست و شمشيرش و گاهى با زبان و گفتارش