3 - فرهنگ اسلام در اروپا - زيگريد هونكه ترجمهء آقاى مرتضى رهبانى .
4 - علم در نزد عرب و مسلمين - الدومييلى ترجمه بوسيلهء دكتر عبد الحليم نجّار و دكتر محمّد يوسف موسى به عربى با تطبيق دكتر حسين فوزى به اصل ايتاليائى .
5 - مقدّمه اى بر تاريخ علم - جورج سارتن ترجمهء آقاى غلامحسين صدرى افشار .
6 - تمدّن اسلام و عرب - گوستاو لوبون ترجمهء آقاى فخر داعى گيلانى .
7 - منابع تاريخ علوم اسلامى - آقاى سيّد حسين نصر با همكارى ويليام چيتيك در سه مجلَّد .
8 - طبقات الاطبّاء و الحكماء تأليف ابو داود سليمان معروف به ابن جلجل .
9 - تاريخ الحكماء من كتاب اخبار العلماء باخبار الحكماء تأليف جمال الدّين ابو الحسن علىّ بن يوسف القفطىّ .
10 - علم از ديدگاه اسلام - تأليف اين جانب محمّد تقى جعفرى .
هر انسانى محقّق با مطالعه اى حتّى در بعضى از صفحات اين كتابها ، يقين پيدا مىكند كه دين اسلام اساسىترين خدمت را در راه ترويج علم و تشويق دانشمندان و حكماء انجام داده است . در برخى از مآخذ ( هونكه ) اين جمله را خواهيد ديد كه اندلس ، قاهره ، بغداد ، تونس ، و جنديشاپور و غير ذلك مراكزى بودند كه از همهء اطراف و اكناف مسلمانان و حتّى غير مسلمانان روى به آنها مىآوردند و مشغول آموزش علوم عمومى يا تخصّصى مىگشتند . حتّى در سفر حجّ كه مسلمانان براى اداى فريضه عازم مكَّه مىشدند ، مدّت مسافرت را طورى تنظيم مىكردند كه در سر راه خود به مراكز علمى و فرهنگى اسلام وارد شده تا مىتوانستند استفاده كنند ، عرصهء پهناورى از دنياى آن روز ميدان سياحت و مسافرتهاى علمى آنان بوده است . از سواحل خزر گرفته تا سواحل اقيانوس اطلس شاهد تكاپوى گروه هايى از دانشمندان اسلامى بوده است مانند
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 122
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٢٢