و جملات قبلى بيان نمود ولى بعيد به نظر مىرسد . آن تأويل اينست كه بالاخره در هرگونه جريان زندگى هم قرار بگيريد ، آن جريان پايانى مقرّر دارد كه نتائج همهء كردارها و كوششها و هرگونه حركات را براى انسان ذخيره كرده است . و براى هر غيبتى برگشتى است -
هر كس كه كند كارى پرگار شود آخر
برگشتى عالم را از كار تو مىبينم
حركت در ميدان زندگى چنان است كه اگر از يك نقطه آغاز كرديد ، مانند ترسيم دائره باز به همان نقطه خواهيد رسيد ، يا به اين معنى كه نقاط مشابه يكديگر ، امتداد زندگى را فرا گرفته است .
56 ، 58 - فاستمعوا من ربّانيّكم ، و أحضروه قلوبكم ، و استيقظوا إن هتف بكم . ( بشنويد از آن انسانى ربّانى كه در ميان شما است ، و دلهايتان را براى پذيرش از او حاضر كنيد ، و اگر شما را صدا كرد بيدار شويد . )
تعليم و تربيت براى حركت در مسير « حيات معقول » فقط در اختيار انسانهاى ربّانى است كه امير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السّلام در رديف اوّل آنان مىباشد و پاسخ به منكرين مذهب
اصول و مبانى و چگونگى حركت در مسير « حيات معقول » در اختيار فلاسفهء حرفه اى يا بقول آقاى پروفسور ماير دانشمند آلمانى كه در منزل اين جانب در موقع بحث تعبير نمودند در اختيار كارمندان فلسفه نيست . و همچنين دانشمندان علوم انسانى كه تحت تأثير محصولات مغز بشرى قرار گرفته و با عينك ساخته شده از مقدارى اصول پيش ساخته و خواستههاى شخصى ناتوانتر از آنند كه تعليم و تربيت براى حركت در مسير « حيات معقول » را براى انسانها انجام بدهند . هيچ تناقضى در معلومات بشرى صريحتر از اين نيست كه انسانهائى قرار دادن مردم را در مسير تكامل