آن يكى در پا كبازى جان بداد
و ان يكى جان كند تا يك نان بداد
اين وسط در بى نهايت مىرود
كه مر آن را اول و آخر بود
آنچه كه پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم در عبادات شخصى و كارهاى تبليغاتى و توجيه مردم رو به خيرات انجام داده است ، خارج از اعتدال با نظر به عظمت موجوديّت آن بزرگوار نبوده است . و خود اين كه انسان به احتمال قدرت و وجود توانائى در خود ، اهمّيّت بدهد و تا آن مرحله كوشش و تلاش نمايد كه يقين كند بيش از آن مرحله نمىتواند قدمى بردارد ، نوعى حكمت معتدل است كه شايستهء انسانهاى بزرگ مانند انبياء و ائمّه عليهم السّلام و اولياء اللَّه مىباشد . در حقيقت ، ايثار اهداف و آمال والاى روحى بر تاب و توان و قدرت معمولى كه شرط تكليف است شايستهء انسانهاى عظيم الشّأن است كه مىتوان آن را اعتدال ايثارى اصطلاح نمود .
جهادگران راه خدا تقرّب به خدا را بر جان و مال و هرگونه راحت و آسايش و لذائذ دنيا مقدّم مىدارند و از همهء آنها مىگذرند . آيا مىتوان گفت : گذشت از جان و مال براى جهادگران راستين راه خداوندى ، خروج از اعتدال است و در آن مورد كه خداوند متعال به پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله دستور به تخفيف در مشقّتها و تحمّل ناگوارىها در عبادت شخصى يا ابلاغ دين الهى و توجيه مردم به طرف آن مىدهد ، در حقيقت از بابت ارفاق و لطف به حال پيامبر اكرم است نه دستور وجوبى كه اگر بان عمل نكند خلاف دستور الهى را مرتكب شده است ، به اين معنى كه خداوند سبحان براى پيامبر اين معنى را يادآور مىشود كه من تو را به تن دادن به مشقّتها و زحمات الزام نكردهام ، حقّ برخوردارى از آسايش طبيعى براى جسم و جان در بارهء تو هم وجود دارد . از اين معنى اين مسئله استفاده نمىشود كه اگر پيامبر اكرم در راه كمال شخصى و اجتماعى از آن حقّ در حدود معقول صرف نظر فرمايد ، خلاف اعتدال است . او با تحمّل زحمات و مشقّات برگسترش ظرفيّت خود مىافزايد و حدّ اعتدال خود را بالا مىبرد .