ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 282

* ( شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها كَذلِكَ يُبَيِّنُ الله لَكُمْ آياتِه لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ) * . ( 1 ) ( و همگى به طناب [ بالا برندهء ] خداوندى چنگ بزنيد و پراكنده نشويد و به ياد بياوريد كه خداوند بشما عنايت فرمود در آن زمان ( به جهت اين كه ) شما دشمنان يكديگر بوديد و خداوند دلهاى شما را تأليف فرمود و صبح كرديد بوسيلهء نعمت خداوندى برادران يكديگر شديد و شما بر لبهء گودالى از آتش قرار داشتيد كه خداوند شما را از آن نجات داد . بدين ترتيب خداوند آيات خود را براى شما بيان مىكند ، باشد كه هدايت شويد . ) عظمت الهى وحدتى كه اين آيه مطرح نموده است از چند موضوع روشن مىشود : موضوع يكم ، كلمهء حبل اللَّه است كه به معناى دستاويز الهى است ، نه طبيعى و نژادى و حقوقى و فرهنگى و احساساتى و غير ذلك . به نظر مىرسد كه معناى حبل اللَّه در اين آيهء شريفه همان عقائد و دستورات الهى است كه با داشتن و عمل كردن به آنها گرديدن تكاملى اختيارى بوجود مىآيد و احساس وحدت عالى ميان انسانها بدنبال آن گرديدن بجريان مىافتد ، چنان كه نتيجه بدنبال مقدّمات خود مىافتد . موضوع دوم ، جملهء * ( فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ ) * است . پيوستن دلها بهم و بوجود آمدن تأليف حقيقى ميان آنها ، بدون ترديد نيازمند همان گرديدن است كه در بالا متذكَّر شديم . موضوع سوم ، جملهء * ( فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِه إِخْواناً ) * است . در اين جمله ، عامل آن هماهنگى و اخوّت ميان مردم دوران پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم ، نعمت خداوندى معرّفى شده و قطعى است كه نعمت خداوندى نمىتواند وسيلهء خودخواهى و مال پرستى و جاه و مقام خواهى بوده باشد ، بلكه اين نعمت همان عامل الهى است كه خصومتها را به برادرى تبديل نموده است . دو - * ( مِنْ أَجْلِ ذلِكَ كَتَبْنا عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَنَّه مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً وَمَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً ) * . ( 2 )