شكرانهء بازوى توانا
بگرفتن دست ناتوان است
ميرزا ملك
بياموز خوى بلند آفتاب
بهر جا كه ويرانه ديدى بتاب
اديب پيشاورى
جهان شود لب پر خنده اى اگر مردم
كنند دست يكى در گره گشائى هم
صائب تبريزى
دائم گل اين بستان شاداب نمىماند
درياب ضعيفان را در وقت توانائى
حافظ
با خلق به خلق زندگانى ميكن
نيكى همه وقت تا توانى ميكن
كار همه كس بر آراز دست و زبان
و آن گه بنشين و كامرانى ميكن
( 1 ) بابا افضل كاشى
4 - عامل وحدت اختيارى و احساس اختيارى كه فقط از طريق دين قابل وصول مىباشند .
در آغاز اين مبحث بسيار با اهمّيّت ، اين جمله را بطور حتم بايد جدّى تلقّى كرده و بخاطر بسپاريم : هماهنگى و وحدت حقيقى انسانها از گرديدن تكاملى الهى بوجود مىآيد ، و احساس جدّى اين وحدت از نتائج اعتلاى مغز و روان آدمى مىباشد . اين عامل از يك جهان بينى عالى بوجود مىآيد كه اعتقاد به معنى دار بودن جهان هستى را نتيجه بدهد . اين معنى عبارتست از وابستگى هستى به خداوند فيّاض مطلق حدوثا و بقاء ، و نيز اعتقاد به اين كه انسان در اين جهان معنى دار از آن كمال مطلق و بسوى همان كمال مطلق رهسپار است : * ( إِنَّا لِلَّه وَإِنَّا إِلَيْه راجِعُونَ ) * .
( ما از آن خدائيم و ما بسوى او بر مىگرديم . )
هامش
( 1 ) اين ابيات از صفحهء 279 تا اينجا از گلچين جهانبانى نقل شده است .